Ruzie in het verzorgingstehuis – Hoe doe je dat systemisch?
In het Volkskrant Magazine staat iedere week een column van Thomas van der Meer over zijn ervaringen in een verzorgingstehuis. Hij geeft een mooi voorbeeld dit weekend over hoe je een ruziënd stel begeleidt. Hij begint eigenlijk voorbeeldig systemisch. Hij vertraagt en beschrijft wat hij ziet, zonder meteen te duiden.
Een echtpaar aan tafel. Zij (Parkinson) worstelt met eten. Hij wil helpen, schiet in irritatie, zij huilt en geeft zichzelf de schuld. En ondertussen zit er een heel ‘publiek’ omheen: medebewoners, zorgmedewerkers, de onuitgesproken regels van de eetzaal (rust, tempo, netjes), én de stille pijn van een relatie die in het zicht van iedereen schuurt. Thomas noemt het patroon zoals het zich herhaalt: bijna dagelijks ruzie, bijna dagelijks dezelfde afloop. Daarmee zet hij, in het zogenaamde lege midden, het systeem helder neer.
En dan… gaat het mis op een manier die zó herkenbaar is voor iedereen die het wil oplossen. Thomas bedenkt een interventie: meneer niet meer bij de gezamenlijke maaltijden. Logisch, vriendelijk, praktisch. En ook: top-down. De oplossing komt niet uit het systeem, maar uit het hoofd van de helper. Daarmee verandert er iets aan de buitenkant (wie zit waar), maar niet aan de binnenkant (de onderliggende dynamiek). Het systeem vindt prompt een uitweg: mevrouw eet op haar kamer, meneer kan alsnog helpen, en het patroon blijft bestaan.
Dit is precies waarom systemisch coachen zo lastig is. Niet omdat je niet ziet wat er gebeurt. Dat zag de schrijver haarscherp. Maar omdat je de neiging moet weerstaan om het systeem te “fixen” in plaats van het systeem de oplossing te laten verzinnen.
Vanuit daar kun je samen kleine experimenten ontwerpen: meneer krijgt een taak aan tafel die helpt zónder over te nemen (water inschenken, gesprekspartner zijn), mevrouw krijgt meer tijd of aangepast bestek, er komt één vaste medewerker die het tempo bewaakt, of er wordt afgesproken dat helpen alleen gebeurt op haar vraag. Maar welke oplossing er ook komt… Het moet de oplossing zijn van meneer én mevrouw…
En dit is niet anders dan wat we doen in de gezinscoaching of kinderleefstijlcoaching. Het systeem leert pas als iedereen mede-eigenaar wordt van de verandering.
De column laat dus iets kostbaars zien: systemisch kijken is één ding. Systemisch interveniëren vraagt nóg meer. Namelijk om niet met de slimste oplossing te komen, maar het ‘systeem laten zien wat de coach ziet, feitelijk. En dan de rust bewaren en de juiste vragen te stellen.
Link naar de column van 10 januari 2026 >>
