Over metformine, Longevity en beweging…
Het idee is verleidelijk. Eén pilletje per dag en je rolt langzamer richting ouderdom. Metformine, een oud diabetesmedicijn dat nog geen euro per maand kost, wordt al jaren gepresenteerd als mogelijk levensverlengingsmiddel. Ook op de Socials laten biohackers zoals Brian Johnson, slikken het preventief. Investeerders pompen miljoenen in trials die moeten bewijzen dat het écht werkt. Maar als je voorbij de hype kijkt naar wat we werkelijk weten, dringt zich een ongemakkelijke vraag op. Zou je niet beter de wandelschoenen aantrekken?
Waar de Longevity-hype vandaan komt
Metformine remt de glucoseproductie in de lever en verbetert de insulinegevoeligheid. Het wordt sinds de jaren vijftig voorgeschreven bij type 2 diabetes en is bij die groep grondig onderzocht. Wat het interessant maakt voor Longevity-onderzoekers is een opvallende waarneming. Mensen met diabetes die metformine gebruiken hebben in grote observationele studies lagere sterfte, minder kanker en minder hart en vaatziekten dan diabeten die andere medicatie krijgen (Campbell et al., 2017; Mohammed et al., 2021). In sommige analyses lijken ze zelfs beter te overleven dan mensen zonder diabetes.
Dat klinkt indrukwekkend. Toch zijn observationele data berucht om hun blinde vlekken. Mensen die trouw hun metformine slikken zijn vaak ook mensen die beter eten, meer bewegen en betere medische opvolging hebben. Een analyse over 20 jaar liet bovendien zien dat het overlevingsvoordeel ten opzichte van niet-diabeten na enkele jaren weer verdwijnt (Espinoza, 2024). De pil is geen magie, ook niet voor de groep die er duidelijk baat bij heeft.
Het werkingsmechanisme dat metformine zo aantrekkelijk maakt voor Longevity-onderzoek draait om een enzym dat AMPK heet. Activatie van AMPK bootst in zekere zin de effecten van calorische restrictie na, één van de weinige interventies die in dieronderzoek consistent levensverlenging laat zien. Daarnaast lijkt metformine de mTOR-route te remmen, een ander celproces dat met veroudering wordt verbonden. Op papier raakt het medicijn dus precies de knoppen waar verouderingsbiologen al jaren naar zoeken. Het probleem is alleen dat een aannemelijk mechanisme iets anders is dan een aangetoond effect bij gezonde mensen.
Kritische reviews
Bij mensen zonder diabetes is het bewijs voor antiveroudering vooral indirect. Recente kritische reviews concluderen dat de claim dat metformine bij gezonde volwassenen ouder worden vertraagt onzeker blijft (Keys et al., 2025; Soukas et al., 2019). De grote langetermijnstudies die uitsluitsel moeten geven, zoals het ANTHEM-onderzoek en TAME, lopen nog. Tot die uitkomsten er zijn, is metformine slikken zonder medische indicatie eerder een gok dan een onderbouwde keuze.
Beweging als concurrent
Wat in de Longevity-discussie soms ondersneeuwt is dat er een interventie bestaat die in elk vergelijkend onderzoek consistent presteert. Bewegen. In het Diabetes Prevention Program kreeg een groep mensen met prediabetes ofwel intensieve leefstijlbegeleiding met beweging, ofwel metformine, ofwel een placebo. Beweging verlaagde het risico op het ontwikkelen van diabetes met 58 procent. Metformine bleef steken op 31 procent (Hostalek & Campbell, 2021). Een grote meta-analyse uit 2024 bevestigde dit beeld. Bij prediabetes verbetert bewegen HbA1c, twee-uursglucose en insulineresistentie sterker dan metformine doet (Zhao et al., 2024). Die voorsprong wordt groter zodra je verder kijkt dan glucose alleen. In een studie bij oudere volwassenen met diabetes verlaagde een trainingsprogramma gewicht, bloeddruk en triglyceriden, en verhoogde de cardiorespiratoire fitheid. De groep die alleen metformine kreeg zag tailleomvang en bloeddruk juist stijgen, en hun fitheid ging achteruit (Baptista et al., 2018). Op de uitkomsten die er voor Longevity het meest toe doen, namelijk fitheid, lichaamssamenstelling en cardiovasculair risico, wint beweging op alle fronten.
De ontnuchterende kruising
Hier wordt het echt interessant. Wat gebeurt er als iemand én metformine slikt én gaat trainen? Onderzoek van Konopka en collega’s (2018) liet zien dat metformine de mitochondriale aanpassingen aan aerobe training bij oudere volwassenen tegenhoudt. Met andere woorden, het medicijn waarvan men hoopt dat het veroudering vertraagt blokkeert juist het proces waarmee beweging veroudering ondervangt. Andere studies vonden vergelijkbare effecten op VO?max en insulinegevoeligheid (Jevtovic, 2021). De combinatie van bewegen en metformine pakt soms positief uit op glykemische controle, maar de winst op trainingseffecten is wisselend en regelmatig zelfs antagonistisch (Moreno-Cabañas et al., 2023; Malin & Braun, 2022). Dit is geen detail. Voor wie metformine inzet als Longevity-strategie is het de kern van het probleem. Je investeert in een pil die je trainingsadaptatie afremt, terwijl die training zelf de meest robuust onderbouwde Longevity-interventie is die we kennen.
Wat dit betekent voor de leefstijlpraktijk
Voor wie cliënten begeleidt zijn de implicaties helder. Bij mensen zonder diabetes is er op dit moment geen overtuigende reden om metformine voor te stellen of te ondersteunen als verouderingsremmer. Het bewijs is onzeker, de combinatie met training werkt soms tegen, en er is een sterk alternatief dat geen recept vereist.
Bij mensen mét diabetes ligt het anders. Daar is metformine een gevestigd, vaak effectief medicijn. Ook in die groep blijft beweging onmisbaar, en is het verstandig om met de behandelend arts te bespreken hoe trainingsschema’s en medicatie elkaar kunnen versterken in plaats van uitvlakken. Leefstijlcoaches voegen hier waarde toe door cliënten te motiveren in beweging te komen omdat bewegen, naast het effect op de bloedsuiker veel meer doet.
Pil of schoenen
De trend om elke gezondheidsuitdaging te willen oplossen met medicatie gaat soms voorbij aan iets wat al voor handen is. Het effect dat in vrijwel elk onderzoek terugkomt, dat zich vertaalt in lagere sterfte, betere cognitie, betere stemming, sterkere botten en een langere gezonde levensduur, is veel meer dan wat je in een pil kunt stoppen: regelmatig en stevig bewegen, met een combinatie van duurtraining en kracht. Metformine als Longevity-pil voor gezonde mensen is op dit moment een hypothese, geen feit. Beweging als onderdeel van een gezonde leefstijl is echter een bewezen strategie om leuk en gezond oud te worden.
Bronnen
Baptista, L., Machado-Rodrigues, A., & Martins, R. (2018). Back to basics with active lifestyles: exercise is more effective than metformin to reduce cardiovascular risk in older adults with type 2 diabetes. Biology of Sport, 35, 363–372.
Campbell, J., Bellman, S., Stephenson, M., & Lisy, K. (2017). Metformin reduces all-cause mortality and diseases of ageing independent of its effect on diabetes control. Ageing Research Reviews, 40, 31–44.
Espinoza, S. (2024). Metformin as a potential pharmacologic intervention to improve healthspan. Innovation in Aging, 8, 140.
Hostalek, U., & Campbell, I. (2021). Metformin for diabetes prevention: update of the evidence base. Current Medical Research and Opinion, 37, 1705–1717.
Jevtovic, F. (2021). Combination of metformin and exercise in management of metabolic abnormalities observed in type 2 diabetes mellitus. Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity, 14, 4043–4057.
Keys, M., Hallas, J., Miller, R., Suissa, S., & Christensen, K. (2025). Emerging uncertainty on the anti-aging potential of metformin. Ageing Research Reviews, 111.
Konopka, A., et al. (2018). Metformin inhibits mitochondrial adaptations to aerobic exercise training in older adults. Aging Cell, 18.
Malin, S., & Braun, B. (2022). Are we closer to providing better guidance for prescribing metformin and exercise to patients? Obesity, 30, 1141–1142.
Mohammed, I., Hollenberg, M., Ding, H., & Triggle, C. (2021). A critical review of the evidence that metformin is a putative anti-aging drug that enhances healthspan and extends lifespan. Frontiers in Endocrinology, 12.
Moreno-Cabañas, A., et al. (2023). Metformin and exercise effects on postprandial insulin sensitivity and glucose kinetics in pre- and diabetic adults. American Journal of Physiology, Endocrinology and Metabolism.
Soukas, A., Hao, H., & Wu, L. (2019). Metformin as anti-aging therapy: is it for everyone? Trends in Endocrinology and Metabolism.
Zhao, T., et al. (2024). Effects of exercise, metformin and their combination on glucose metabolism in individuals with abnormal glycaemic control. British Journal of Sports Medicine, 58, 1452–1460.