Gesprekken die mensen prettig vinden, hebben een ritme van bij elkaar blijven en uitwaaieren
In het kort
Onderzoekers van Dartmouth College analyseerden 1656 videogesprekken tussen onbekenden, plus gesprekken tussen vrienden, speeddates en 25 podcasts. Hoe sterker de sprekers afwisselden tussen inhoudelijk bij elkaar blijven en uitwaaieren, zowel van beurt tot beurt als over het hele gesprek, hoe meer plezier en verbinding ze ervoeren.
Goede gesprekken verlopen niet lineair. Ze volgen een patroon dat roze ruis heet, met kleine stapjes en grotere omzwervingen door elkaar, en dat patroon wordt sterker naarmate twee mensen vaker met elkaar praten.
Een coach hoeft een zijpad niet als fout te zien. Wie de grote lijn vasthoudt en tussendoor ruimte laat voor uitwaaieren, sluit aan bij hoe gesprekken die mensen prettig vinden in elkaar zitten.
Wie leert coachen, leert structuur. Bijvoorbeeld met het GROW-model zoals we dat in de opleidingen gebruiken. Een gesprek heeft een doel, een opbouw en een afronding. Je vat samen, je vraagt door op wat de cliënt zegt en je brengt het gesprek terug als het afdwaalt. Veel coaches voelen zich daardoor ongemakkelijk als een gesprek ineens over de vakantie, de hond of de schoonmoeder gaat. Ben ik de regie kwijt? Of hoort een goed gesprek juist af en toe een zijpad te nemen?
Kathryn O’Nell, Kiara Sanchez en Emily Finn van Dartmouth College onderzochten voor Science Advances alledaagse gesprekken: tussen onbekenden, tussen vrienden, op speeddates en in podcasts. Ze keken niet naar de onderwerpen zelf, maar naar hoe dicht de uitspraken van de twee sprekers inhoudelijk bij elkaar lagen en hoe dat in de loop van het gesprek veranderde. Gesprekken die de deelnemers prettig vonden, bleken een herkenbaar ritme te hebben van bij elkaar blijven en uitwaaieren.
Van rechte lijn naar ritme
Veel invloedrijke theorieën behandelen een gesprek als een lineair systeem, de som van zijn delen: hoe meer twee mensen in hun taalgebruik naar elkaar toe bewegen, hoe beter het gesprek. De onderzoekers wijzen op de grens van die gedachte. Als twee mensen het steeds volledig met elkaar eens zijn, wordt het gesprek saai. Een gesprek dat van de hak op de tak springt zonder op elkaar in te gaan, verliest de draad. Een goed gesprek zit daartussen, en de vraag was hoe dat tussengebied eruitziet.
Om dat te meten zetten de onderzoekers elke beurt in een gesprek met een taalmodel om in een positie in een betekenisruimte. Zo is te berekenen hoe dicht wat de ene spreker zegt inhoudelijk ligt bij wat de ander net zei. Per gesprek ontstaat een lijn die laat zien hoe die afstand beurt na beurt verandert.
Wat roze ruis is
In die lijnen vonden de onderzoekers roze ruis: een patroon waarin kleine, snelle schommelingen samengaan met langzamere, grotere schommelingen, zonder dat één tijdschaal overheerst. Witte ruis is volledig willekeurig, zoals het geruis van een oude televisie: elk moment staat los van het vorige. Bij rode of bruine ruis overheersen juist de trage bewegingen, als een rivier die langzaam meandert. Roze ruis zit ertussen. Het lijkt op de zee aan de kust: kleine rimpelingen op middelgrote golven, op een langzaam getij, allemaal tegelijk.
Uit ander onderzoek is bekend dat roze ruis veel voorkomt in gezonde, flexibele systemen, bijvoorbeeld in de variatie van de hartslag en in het ritme van lopen. De onderzoekers zien het als kenmerk van een systeem dat stabiliteit en flexibiliteit in balans houdt.
In een gesprek ziet dat er volgens hen zo uit. Twee mensen blijven een tijdje bij elkaar, lopen uiteen als een van beiden iets nieuws inbrengt, en vinden elkaar weer als de ander dat oppakt en verder uitwerkt. Die perioden van stabiliteit en verandering zijn in elkaar genest, op korte en lange tijdschalen tegelijk.
Wat de onderzoekers vonden
De grootste dataset bestond uit 1656 videogesprekken van gemiddeld 34 minuten tussen onbekenden, die na afloop vragenlijsten invulden. Roze ruis was in de gesprekken aanwezig, en hoe sterker het patroon, hoe meer plezier de deelnemers in het gesprek hadden en hoe meer verbinding ze ervoeren. Ze hadden ook langer willen doorpraten en vertelden meer over zichzelf. In een tweede dataset met 97 gesprekken tussen vrienden, waarin de een de ander een vormende ervaring vertelde, kwam het verband met plezier terug.
Bij 31 telefonische speeddates van tien minuten zat meer roze ruis in de gesprekken waarna beide deelnemers een tweede date zagen zitten. In 25 podcasts met twee vaste presentatoren werd het patroon sterker naarmate de eerste vijftig afleveringen vorderden. Volgens de onderzoekers past dat bij een vorm van afstemming die met oefening beter wordt. Ten slotte vroegen ze een taalmodel om vijftig prettige en vijftig onprettige gesprekken te schrijven. De prettige gesprekken, die lezers ook echt prettiger vonden, bevatten meer roze ruis.
Dat het patroon met oefening sterker wordt, is voor coaches het bruikbaarste gegeven. Het past bij de gedachte dat dit ritme geen toeval is, maar iets wat twee gesprekspartners samen ontwikkelen.
Wat dit betekent voor de coach
De studie onderzocht geen coachgesprekken. In een coachgesprek is er een opdracht, een cliënt met een coachvraag en een coach die verantwoordelijk is voor het proces. Toch raakt de bevinding aan iets wat veel coaches herkennen: de momenten waarop een gesprek ergens over ging, waren vaak niet de momenten waarop het strak volgens plan liep.
Een zijpad is in die zin niet per se verlies van regie. Een cliënt die over haar hond begint, vertelt misschien iets over de wandelingen die ze niet meer maakt of over de vaste ochtendroutine die ooit werkte. Kleine uitstapjes geven het gesprek lucht en geven de cliënt ruimte om zelf verbanden te leggen. De coach hoeft ze niet af te kappen om bij het doel te blijven.
Een gesprek dat alleen nog afdwaalt, lijkt op witte ruis: de afstemming verdwijnt even snel als ze ontstaat. Een gesprek dat nooit van de lijn afwijkt, lijkt op rode ruis: steeds hetzelfde herhalen. De studie wijst op de afwisseling daartussen: samen bij een onderwerp blijven, uitwaaieren en weer terugkomen.
In de praktijk
Hoe erg is het dus als je als coach af en toe afwijkt van de lijn van je gesprek? Niet erg, zolang je de lijn in de gaten blijft houden. Laat een zijpad even lopen en luister wat het oplevert. Vaak komt de cliënt er zelf op terug, of kun je er later in het gesprek naar teruggrijpen: je had het net over die wandelingen, hoe zit dat nu?
Het helpt om de structuur van een coachgesprek te zien als het getij en niet als een spoorlijn. Doel, verkenning, afspraken en afronding geven de langzame beweging. Binnen die beweging is ruimte voor kleinere golven. Een samenvatting of een terugkoppeling naar het doel brengt het gesprek weer bij elkaar, zonder dat elk uitstapje meteen gecorrigeerd hoeft te worden.
Voor beginnende coaches is dat ritme vaak lastig, en strakke structuur geeft houvast zolang de vaardigheid nog groeit. De resultaten bij de podcastpresentatoren doen vermoeden dat ook een coach met ervaring meer ruimte krijgt om los te laten zonder de draad te verliezen.
Wat er nog niet bekend is
Het onderzoek is observationeel en correlationeel. Het laat een samenhang zien tussen roze ruis en gespreksplezier, maar niet of het patroon een goed gesprek veroorzaakt of dat een goede klik juist dit ritme oplevert. Het verband was bescheiden, met een correlatie van 0,11 voor plezier in de grootste dataset, en ook humor, wederzijdse interesse en aantrekkingskracht spelen een rol. Naast een combinatie van complexere lineaire maten voegde roze ruis geen extra voorspellende waarde toe. De speeddatedataset was met 31 stellen klein. Het ging om gesprekken tussen onbekenden, vrienden, speeddaters en podcastpresentatoren, niet om gesprekken met een coach- of hulpvraag, zoals bij een coach of in de spreekkamer. Of hetzelfde patroon samenhangt met de uitkomst van een coachtraject, is niet onderzocht. Wel ligt er nu een meetbaar kenmerk van gesprekken die mensen als prettig ervaren, en dat kenmerk wordt sterker naarmate gesprekspartners vaker met elkaar praten.