‘Ruim 90 procent van de klachten bij de fysiotherapeut is leefstijl gerelateerd.’ 

Een fysiotherapeut die de podia zoekt om te verkondigen dat fysiotherapie vaak niet werkt; Bas Wolbert is wel wat opgetrokken wenkbrauwen gewend. ‘Cliënten en collega’s zijn vaak verbaasd dat ik geen voorstander ben van quick fixes.’

Corona maakt nog eens extra duidelijk wat Bas Wolbert al jarenlang roept: fysiotherapeuten moeten meer oog hebben voor de leefstijl van hun klanten. ‘Neem lage rugpijn. Dat ontstaat vaak geleidelijk en is dan hardnekkig,’ zegt Bas, eigenaar van een grote fysiotherapiepraktijk in Uden en ondernemer in de zorg. ‘Mensen komen bij ons en verwachten een quick fix. “Het doet hier pijn, ik heb morgen een belangrijke presentatie, dan wil ik dat het over is.” Ze verwachten dat een fysiotherapeut hen supersnel repareert. Dat is logisch, dat is hoe de meeste fysiotherapeuten werken en worden opgeleid. Maar in Uden beginnen wij beginnen met het uitvragen van de leefstijl. We vragen mensen bijvoorbeeld hun slaap en energieniveau te scoren. Dan komt er al heel wat informatie los en ben je eigenlijk al bezig met de interventie. We laten mensen namelijk inzien hoe hun gedrag hun klachten veroorzaakt of in stand houdt. En omdat mensen van die klachten af willen, staan ze na hun aanvankelijke verbazing vaak open om aan de slag te gaan. Zeker als je je motivational interviewing op orde hebt!’

Veenbrand voorkomen

‘We leggen onze bijzondere aanpak altijd zorgvuldig uit. Dan vertellen we dat het fysieke behandelen, waarbij met manuele therapie of bijvoorbeeld needling echt een misstand wordt opgeheven, maar heel zelden de enige echte oplossing is – in nog geen 3 tot 4% van de gevallen. En dat de oorzaak van hardnekkige klachten zoals lage rugpijn vrijwel altijd, in elk geval voor een groot deel, in meerdere factoren gelegen is. En dat leefstijl daarbij heel belangrijk is. Overgewicht bijvoorbeeld, leidt tot conditieverlies en een gevoeliger pijnsysteem. Daardoor wordt bewegen nog lastiger, terwijl dat juist zo heilzaam is bij lage rugpijn. Ook stress, slaapgebrek en voeding zijn belangrijk. Door die uitleg snappen mensen echt wel dat als de fysiotherapeut alleen maar naar hun rug kijkt, de veenbrand geblust wordt terwijl de gaskraan blijft openstaan. En dat er maar één iemand is die die kan uitzetten – zijzelf.’

 Levenslang leren 

In zijn praktijk werkt Bas met een heel scala aan paramedici. ‘We hebben diëtisten, een ergotherapeut, leefstijlcoach en fysiotherapeuten met ieder zijn eigen aandachtsgebied. Afhankelijk van de hulpvraag kijken we wat er nodig is. En dat werkt! Patiënten kunnen vaak al snel zelf aan de slag. Soms denken collega’s dat onze aanpak heel arbeidsintensief is, met al die lange gesprekken. Maar uiteindelijk zie je dat mensen juist vaak minder vaak bij ons komen omdat er bij het eerste consult breder is gekeken naar het probleem´.

Wat heeft een fysiotherapeut nodig om zijn cliënten tot gedragsverandering aan te zetten? ‘Vier dingen’, zegt Bas. ‘Ten eerste: een extended scope. Een brede blik. Vroeger noemden ze dat ‘holistisch’, toen heette dat ‘de mens zien als biopsychosociale eenheid’ en het is ook wat het model van de positieve gezondheid (van Machter Huber, IPH) benoemt. Fysiotherapeuten moeten af van hun kokervisie. Ten tweede; kennis. Je moet weten hoe leefstijl klachten kan veroorzaken en weer kan verhelpen en hoe gedragsverandering werkt. Ten derde: leergierig zijn. Life-long learning dus. Wat dat betreft is dit een bijzonder boeiende tijd, het onderzoek naar de relatie tussen leefstijl en gezondheid heeft zeker sinds corona een nog hogere vlucht genomen. En tot slot, het vierde punt; passie. Daar staat of valt alles mee!’

Eerst geschiedenis, dan leefstijl

Bas maakt zich al ruim 25 jaar sterk voor meer aandacht voor leefstijl in de fysiotherapie. Hij was de eerste fysiotherapeut die betrokken was bij het wetenschappelijk onderzoek naar de GLI COOL en initieert nu projecten met ziekenhuizen, zorgverzekeraars en zorggroepen om leefstijl beter op de kaart te zetten in het zorglandschap. ‘Eigenlijk zouden alle huidige fysiotherapeuten – en andere paramedici- de opleiding tot leefstijlcoach moeten volgen. En de nieuwe garde zou het als verplicht vak in hun opleiding moeten krijgen. Ik heb zelf op respectabel niveau aan hockey gedaan en tophockeyers begeleidt. En in de topsport kijk je altijd ver vooruit. Om over een aantal jaar een top team neer te kunnen zetten, moet je de jonkies trainen. Fysiek, mentaal en in hun mindset rondom gezondheid. Zo is het ook met leefstijl. Er zijn nu zoveel mensen bij wie de bloedsuikerwaardes door het dak gaan. Zij hebben als kind niet geleerd om goed voor zichzelf te zorgen. Wat mij betreft wordt leefstijl een vak op school, bijvoorbeeld in combinatie met gymnastiek. Dan geeft de meester je na geschiedenis een uur leefstijl. Of beter nog, een blokuur, waarin je alles leert over het belang van goed eten, bewegen, slapen en ontspannen door leerkrachten die zelf ook het goede voorbeeld geven. Dat zou heel wat toekomstige lage rugpijn en blessures schelen!’

Bas Wolbert was onlangs spreker op de AVLEG-themabijeenkomst ‘De financiële kant van de leefstijlpraktijk’. Lees daar de samenvatting en download de presentatie van Bas.