In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober gaat de klok een uur terug. Canadese onderzoekers zien in standaardtijd de gezondste keuze, en een nieuwe meta-analyse laat zien dat het tijdstip van sporten voor de slaap weinig uitmaakt.
Psychiater Raymond Lam (University of British Columbia) en psycholoog Ralph Mistlberger (Simon Fraser University) zetten met twee collega’s in het Canadian Medical Association Journal het bewijs op een rij voor de vraag welke tijd een land moet kiezen als het stopt met de klok verzetten. Hun conclusie: het overwicht van het gezondheidsbewijs pleit voor permanente standaardtijd, bij ons wintertijd. Die behoudt het ochtendlicht in de winter, en dat is het licht dat het meest telt voor slaap en stemming. Permanente zomertijd verlengt de donkere winterochtenden, met naar verwachting meer slaaptekort en meer seizoensgebonden somberheid, vooral bij jongeren, vroege werkers en mensen met slaapproblemen. Volgens de Groningse chronobioloog Roelof Hut, die Scientias erover sprak, is wintertijd in Nederland al een compromis, omdat we sinds de Tweede Wereldoorlog Berlijnse tijd volgen terwijl we geografisch in de tijdzone van Londen liggen.
Waarom juist ochtendlicht
De centrale klok in de hersenen, de nucleus suprachiasmaticus in de hypothalamus, loopt van zichzelf iets te traag, gemiddeld rond de 24,2 uur. Hij moet dus elke dag een beetje worden bijgesteld. Licht is daarvoor het belangrijkste signaal. Licht in de ochtend zet de klok vooruit en compenseert dat natuurlijke achterlopen. Licht in de avond duwt de klok juist naar achteren. Via die klok wordt ook de aanmaak van melatonine geregeld: helder licht remt het, donker laat het stijgen. Wie ‘s ochtends weinig daglicht ziet en ‘s avonds lang in kunstlicht en schermlicht zit, schuift langzaam op naar later inslapen en moeizaam opstaan. Dat is sociale jetlag. Lichttherapie in de vroege ochtend, de behandeling bij winterdepressie, werkt precies via dit mechanisme.
Bewegen: het tijdstip is bijzaak
Xuanming Hu en Peiyou Chen (Nanjing Normal University) bundelden 13 gerandomiseerde studies met 81 effectgroottes over sporten op verschillende momenten van de dag. Voor slaap vonden ze geen stabiel voordeel van ochtend, middag of avond, ook avondsport deed de slaap geen kwaad. Voor stemming scoorde de middag beter dan de avond, maar dat rust op slechts twee studies. Hun conclusie is dat bewegen zelf belangrijker lijkt dan het precieze tijdstip.
Voor de praktijk in de donkere maanden betekent dat twee dingen. Help cliënten zoveel mogelijk ochtendlicht te pakken, bij voorkeur buiten, bijvoorbeeld door het eerste stuk van de dag te lopen of te fietsen. En laat bewegen niet afhangen van het ideale moment: wie alleen ‘s avonds kan sporten, hoeft dat niet te laten voor de nachtrust.
En wil je meer leren over slaap en coaching op slaap? In de wintertijd geven we een 3-daagse training slaapcoach!
Bron: Lam RW, Mistlberger R, Baylis P, Choi A. Analysis of health impacts associated with adopting permanent standard time or permanent daylight saving time to inform policy in Canada. CMAJ 2026. https://doi.org/10.1503/cmaj.261089
Hu X, Chen P. Time-of-day effects of acute and regular exercise on sleep quality and mood: a three-level meta-analysis. Front Psychol 2026. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1933599
Stiru A. De klok niet meer verzetten? ‘Wintertijd is voor ons eigenlijk al een compromis’. Scientias.nl 2026. https://scientias.nl/de-klok-niet-meer-verzetten-wintertijd-is-voor-ons-eigenlijk-al-een-compromis/