Wereldwijd staat de beweegarmoede bij jongeren al vijftien jaar stil. Gemeenten, beweegcoaches en leefstijlcoaches zoeken het antwoord steeds vaker in de wijk.
In het kort
- In 2025 bewoog een op de vier jongeren van 11 tot 17 jaar wereldwijd op geen enkele dag minstens een uur matig tot intensief. Slechts 13,9 procent haalde dat elke dag, en tussen 2010 en 2025 is geen verandering gemeten.
- Volgens de WHO helpt het niet om jongeren aan te sporen harder hun best te doen. Nodig zijn scholen, straten en wijken waar bewegen veilig, makkelijk en normaal is.
- Een (kinder)leefstijlcoach die met jongeren of gezinnen werkt, kijkt naast motivatie naar de plekken, routes en mensen in de wijk, en zoekt de beweegcoach en de gemeente op als bondgenoot.
Wie beweegarmoede bij jongeren wil terugdringen, richt zich al jaren vooral op het kind en diens motivatie. Nieuwe cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) laten zien dat er wereldwijd in vijftien jaar vrijwel niets is veranderd, en de WHO zoekt het antwoord nu nadrukkelijk in de omgeving. In Nederland verschuift de aandacht intussen ook naar de wijk. Voor leefstijlcoaches die met kinderen, jongeren en gezinnen werken, verandert daarmee het speelveld.
Vijftien jaar stilstand
Op 4 november verscheen in The Lancet Global Health een analyse die de WHO presenteert als nieuwe wereldwijde schattingen. Ze is gebaseerd op 389 bevolkingsonderzoeken in 140 landen en gebieden, met samen ruim 3,2 miljoen jongeren van 11 tot 17 jaar. De onderzoekers keken naar het aantal dagen in de afgelopen week waarop jongeren minstens 60 minuten matig tot intensief bewogen, de norm uit de beweegrichtlijn van de WHO.
In 2025 had 24,9 procent van de jongeren wereldwijd geen enkele actieve dag. Dat zijn ongeveer 240 miljoen jongeren. Slechts 13,9 procent was alle zeven dagen actief. Gemiddeld kwamen jongeren uit op 2,7 actieve dagen per week, en tussen 2010 en 2025 is wereldwijd geen verandering gemeten. Geen enkel land ligt op koers voor het mondiale doel voor 2030.
Meisjes bewegen in alle regio’s minder dan jongens. Wereldwijd kwamen meisjes op gemiddeld 2,4 actieve dagen tegen 3,0 bij jongens. Van de meisjes had 28 procent geen enkele actieve dag, van de jongens 22 procent. In drie regio’s, waaronder de westerse landen met een hoog inkomen, ligt het gemiddelde hoger, op 3,8 tot 4,1 dagen per week. Ook daar neemt het af met de leeftijd: zeventienjarige meisjes bewegen 1,2 tot 1,4 dagen per week minder dan elfjarige meisjes, bij jongens is dat verschil 0,5 tot 0,8 dagen.
“The answer is not to tell adolescents to try harder.” Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de WHO
De WHO wil scholen, straten en wijken waar bewegen, spelen en actief zijn veilig, makkelijk en normaal is. Prioriteit hebben de kloof tussen jongens en meisjes en de minst actieve jongeren. Jongeren zelf moeten meedenken over beleid, programma’s en de openbare ruimte.
Waarom de omgeving het werk doet
De gedachte achter die verschuiving komt uit de gedragswetenschap, onder meer uit sociaal-ecologische modellen. Volgens die modellen wordt gedrag dat elke dag terugkomt, zoals buitenspelen of naar school fietsen, voor een groot deel gestuurd door wat de omgeving makkelijk maakt. Een kind dat vanaf de stoep een veldje ziet waar buurkinderen al aan het voetballen zijn, gaat spelen zonder dat daar veel motivatie voor nodig is. Een kind dat een drukke weg moet oversteken en geen leeftijdsgenoten buiten ziet, blijft binnen, hoe goed de voorlichting op school ook was.

Motivatie blijft belangrijk, maar in deze redenering is ze de tweede schakel. De eerste is een omgeving waarin de actieve keuze voor de hand ligt. Een voornemen houdt beter stand als er een route, een plek en een groep bij horen.
Gemeenten leggen de verbinding nog niet altijd
Het Mulier Instituut analyseerde voor de vijfde keer de collegeprogramma’s van Nederlandse gemeenten, nu voor de periode 2026 tot en met 2030. De onderzoekers doorzochten 330 programma’s en bekeken er 84 nader. Sport staat in vrijwel elk programma. Gemeenten koppelen het vooral aan gezondheid en preventie, en steeds vaker ook aan mentale gezondheid, weerbaarheid en sociale verbinding. Ook een beweegvriendelijke leefomgeving en inclusief sporten worden genoemd.
Kansen liggen volgens het instituut bij een gezonde leefstijl, vroegsignalering, overgewicht, mobiliteit, wonen en gebiedsontwikkeling. Kleine gemeenten hebben minder vaak een aparte sportparagraaf. In die gemeenten valt sport vaker onder gezondheid of het sociaal domein, wat de lijn naar preventie juist korter kan maken.
Speelplekken en mensen in de wijk
Een concreet voorbeeld van die verbinding is Buitenkans, een online stappenplan waarmee gemeenten samen met professionals, buurtbewoners en kinderen werken aan meer en betere speelmogelijkheden in de wijk. Het plan is gebaseerd op ervaringen in 24 gemeenten en komt van de Buitenspeelcoalitie, een samenwerking van de Cruyff Foundation, de Krajicek Foundation, Jantje Beton, het Mulier Instituut en het Kenniscentrum Sport & Bewegen, met financiering van het ministerie van VWS.
“Iedere wijk verdient plekken waar kinderen veilig, uitdagend en met plezier kunnen spelen en bewegen.” Kenniscentrum Sport & Bewegen, in het bericht over Buitenkans
Een plek alleen brengt nog niemand in beweging. Via de Brede Regeling Combinatiefuncties zijn in Nederland 607 beweegcoaches en 309 coördinatoren sport en preventie actief, blijkt uit onderzoek van het Mulier Instituut. De beweegcoach begeleidt mensen naar passend beweegaanbod, door te verwijzen naar wat er is of door nieuw aanbod te maken. Volgens het instituut brengen beweegcoaches “mensen in beweging die anders niet genoeg zouden bewegen”. De coördinator verbindt partijen en domeinen, signaleert kansen en behoeften en vertaalt die naar nieuwe initiatieven.
Wat dit vraagt van de kinderleefstijlcoach
Voor leefstijlcoaches die met kinderen, jongeren of gezinnen werken, verschuift het werk een stukje naar buiten. Naast de vraag wat iemand wil veranderen, komt de vraag waar en met wie dat kan. Waar speelt dit kind, welke route loopt het naar school, wie van de vriendjes is al buiten, en wat houdt een meisje van veertien tegen om na school nog mee te gaan naar het veldje?
De beweegcoach kent het aanbod in de wijk, de coördinator sport en preventie kent de netwerken en de gemeentelijke plannen. Een kinderleefstijlcoach die deze mensen kent, kan een gezin gericht doorverwijzen en ziet ook waar aanbod ontbreekt. Wat de coach in gesprekken hoort over een onveilige oversteek, een veldje dat op slot zit of een sportclub waar meisjes afhaken, is informatie waar een gemeente mee verder kan.
Voor de jongere zelf is de richting: begin bij wat dichtbij is. Een vaste plek, een vaste groep en een vast moment in de week maken bewegen tot iets wat vanzelf gebeurt, in plaats van iets waarvoor elke keer opnieuw een besluit nodig is.
De WHO-cijfers zijn gebaseerd op wat jongeren zelf rapporteren over de afgelopen week, en de vragenlijsten verschillen per land. Aparte cijfers voor Nederland staan niet in de publicatie. Het Mulier Instituut beschrijft wat gemeenten van plan zijn en hoe beweegcoaches en coördinatoren hun werk invullen, en niet wat dat oplevert voor het beweeggedrag. Ook voor Buitenkans is geen effectmeting op het bewegen van kinderen of jongeren gepubliceerd. Of een beweegvriendelijke wijk het aantal actieve dagen bij Nederlandse jongeren werkelijk verhoogt, moet langer en vergelijkend onderzoek uitwijzen. Wat er ligt, is een probleem dat al vijftien jaar niet verandert en een infrastructuur in de wijk om het anders aan te pakken.
Bronnen: Strain T e.a., National, regional, and global trends in adolescent physical activity from 2010 to 2025: a pooled analysis of 389 surveys with 3·2 million participants from 140 countries, The Lancet Global Health 2026, https://doi.org/10.1016/j.langlo.2026.104099. WHO en PAHO, One in four adolescents worldwide reported no active days in the previous week, 9 november 2026, https://www.paho.org/en/news/9-11-2026-one-four-adolescents-worldwide-reported-no-active-days-previous-week. Mulier Instituut, Gemeenten willen sport en bewegen aan steeds meer maatschappelijke thema’s verbinden, 9 november 2026, https://www.mulierinstituut.nl/nieuws/gemeenten-willen-sport-en-bewegen-aan-steeds-meer-maatschappelijke-themas-verbinden/. Mulier Instituut, Beweegcoach en coördinator sport en preventie van meerwaarde voor inwoners én gemeente, 16 november 2026, https://www.mulierinstituut.nl/nieuws/beweegcoach-en-coordinator-sport-en-preventie-van-meerwaarde-voor-inwoners-en-gemeente/. Kenniscentrum Sport & Bewegen, Buitenkans: praktisch stappenplan voor meer en beter buitenspelen, 12 november 2026, https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/nieuws/buitenkans-praktisch-stappenplan-voor-meer-en-beter-buitenspelen/.