• Meest ervaren leefstijlopleider van NL
  • Wetenschap is de basis
  • Accreditatie en certificering

Olijfolie wordt vaak verkocht als gezond vet. De studies wijzen erop dat vooral de stoffen uit de olijf zelf het verschil maken, en die zitten vooral in goede extra vierge olie.

In het kort

  • In de Europese EUROLIVE-studie kregen 200 gezonde mannen drie weken lang 25 mL olijfolie per dag met weinig, middelmatig of veel polyfenolen. Hoe meer polyfenolen, hoe meer het HDL-cholesterol steeg en hoe sterker geoxideerd LDL daalde, terwijl de oliën verder vergelijkbaar waren.
  • De onderzoekers concluderen dat olijfolie meer is dan een enkelvoudig onverzadigd vet en dat de fenolen extra winst kunnen geven voor bloedvetten en oxidatieve schade. Een tweede trial liet zien dat polyfenolrijke olie HDL beter laat werken.
  • Voor de coach betekent het dat de keuze van de fles ertoe doet: extra vierge, vers, bitter en peperig van smaak, donker bewaard en vooral rauw of mild verhit gebruikt.

Olijfolie staat in vrijwel elk voedingsadvies bij de gezonde vetten, en terecht. Toch verklaart het vet zelf maar een deel van het verhaal. De Amerikaanse arts en onderzoeker Nick Norwitz zette het half november (2026) scherp neer op zijn blog: “Olive oil is not a healthy fat.” Hij bedoelt dat de gezondheidswinst niet in de eerste plaats uit het vet komt, maar uit de stoffen die met dat vet uit de olijf meekomen: de polyfenolen. Die zitten vooral in extra vierge olijfolie. De studies waarop hij leunt zijn niet nieuw, maar ze zijn een goede reden om nog eens naar de fles in de keukenkast te kijken.

Wat polyfenolen zijn

Polyfenolen zijn plantenstoffen die de olijf zelf aanmaakt, onder meer als bescherming tegen ziekteverwekkers, insecten en zonlicht. In olijfolie gaat het om stoffen als hydroxytyrosol, afgeleiden van oleuropeïne en oleocanthal. Ze geven een verse, goede olie de bittere smaak en het prikken achter in de keel, dat vooral van oleocanthal komt. Hoeveel polyfenolen er in een fles zitten, hangt af van het olijfras, het moment van oogsten, de manier van persen en de bewaring. Bij het raffineren gaan ze grotendeels verloren. Volgens Norwitz kan de ene fles extra vierge olie tien keer zoveel polyfenolen bevatten als de andere, terwijl ze er vrijwel hetzelfde uitzien en even duur zijn.

Zelfde vet, ander effect

De EUROLIVE-studie, in 2006 gepubliceerd in Annals of Internal Medicine, testte dat verschil. In zes onderzoekscentra in vijf Europese landen kregen 200 gezonde mannen drie soorten olijfolie, elk drie weken lang 25 mL per dag, met tussendoor twee weken pauze. De oliën waren verder vergelijkbaar en verschilden in het gehalte aan polyfenolen. De arme olie bevatte 2,7 mg per kilo, de middelste 164 mg en de rijke 366 mg.

Alle drie de oliën verhoogden het HDL-cholesterol en verlaagden de triglyceriden met gemiddeld 0,05 mmol/L. Het HDL steeg mee met het polyfenolgehalte: met 0,025 mmol/L bij de arme olie, 0,032 mmol/L bij de middelste en 0,045 mmol/L bij de rijke olie. De verhouding tussen totaal cholesterol en HDL daalde in dezelfde volgorde. Het duidelijkste verschil zat in de oxidatie. Geoxideerd LDL daalde alleen bij de polyfenolrijke olie significant, met 3,21 U/L. De onderzoekers concluderen dat olijfolie meer is dan een enkelvoudig onverzadigd vet en dat de fenolen extra winst geven voor bloedvetten en oxidatieve schade.

Het mechanisme: LDL dat minder roest en HDL dat beter werkt

Waarom doet oxidatie ertoe? LDL-deeltjes vervoeren cholesterol door het bloed. Zolang ze intact zijn, worden ze netjes opgenomen door cellen die cholesterol nodig hebben. Raken de vetten in het deeltje beschadigd door zuurstofradicalen, dan verandert het deeltje. Afweercellen in de vaatwand herkennen geoxideerd LDL als afval, nemen het op en zwellen op tot schuimcellen. Dat is een van de eerste stappen in het ontstaan van atherosclerose. Polyfenolen zijn antioxidanten. Ze vangen radicalen weg en beschermen zo vermoedelijk de vetten in het LDL-deeltje. Een beetje zoals een roestwerend middel op metaal.

Een deelstudie van EUROLIVE uit 2014 in Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology keek naar de andere kant: wat doet HDL eigenlijk? De hoofdtaak van HDL is cholesterol ophalen uit cellen in de vaatwand en terugbrengen naar de lever. Bij 47 gezonde mannen verbeterde dat vermogen na drie weken polyfenolrijke olie met 3,05%, terwijl het na polyfenolarme olie met 2,34% daalde. Omzettingsproducten van de polyfenolen kwamen in het HDL-deeltje zelf terecht. De deeltjes werden groter, stabieler en bevatten minder triglyceriden. Volgens de auteurs leverde dit voor het eerst stevig bewijs dat polyfenolrijke olie de werking van HDL verbetert, en niet alleen de hoeveelheid.

En op de lange termijn

De bekendste olijfoliestudie is PREDIMED uit Spanje. Daarin werden 7.447 mensen van 55 tot 80 jaar met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten verdeeld over drie diëten: mediterraan met extra vierge olijfolie, mediterraan met noten, of een controledieet met het advies minder vet te eten. De olijfoliegroep kreeg de olie gratis, met het advies rond vier eetlepels per dag te gebruiken. Na mediaan 4,8 jaar was het risico op een hartinfarct, beroerte of overlijden door hart- en vaatziekten in de olijfoliegroep 31% lager dan in de controlegroep (HR 0,69). In de notengroep was dat 28%. De resultaten werden in 2018 opnieuw gepubliceerd nadat afwijkingen in de randomisatie waren gevonden. Ook na weglating van 1.588 deelnemers bij wie de indeling mogelijk niet volgens protocol was verlopen, bleven de uitkomsten vergelijkbaar.

PREDIMED vergeleek geen extra vierge met gewone olijfolie. Het laat wel zien wat een eetpatroon met veel extra vierge olie oplevert, en EUROLIVE en de HDL-studie geven een verklaring waarom juist die soort olie ertoe doet.

Olijfolie en de discussie over zaadolie

Op deze site schreven we eerder over de vraag of we bang moeten zijn voor zaadoliën en over de omega-6-vetzuren in zaadolie. Daarin kwam olijfolie al naar voren als stabieler vet voor hoge temperaturen en als goede basisolie. De polyfenolen voegen daar een reden aan toe, omdat ze zelf bijdragen aan de bescherming van bloedvetten.

Wat dit betekent voor de keuken

Voor de coach en de cliënt komt het neer op een paar keuzes bij het schap en aan het fornuis. Kies extra vierge olie. Een fles met alleen het woord olijfolie bevat een mengsel van geraffineerde en vierge olie, en olie met light op het etiket is geraffineerd. Proef de olie. Een verse, goede olie ruikt en smaakt groen, is wat bitter en prikt achter in de keel. Dat prikken komt van oleocanthal, een van de polyfenolen. Koop liever een kleinere fles die snel op is dan een grote die maanden openstaat. Bewaar de fles dicht, koel en donker, want licht, warmte en zuurstof breken de polyfenolen af en laten de olie oxideren. Bakken in extra vierge olie kan prima, de olie is daar stabiel genoeg voor, alleen gaat bij verhitting een deel van de polyfenolen verloren. Gebruik de beste fles daarom vooral rauw of mild verhit, over groente, salade, vis of peulvruchten, en wees er niet zuinig mee.

Voor wie met cliënten over vet praat, verschuift het gesprek zo van hoeveel vet naar welk vet, en daarbinnen naar welke fles. Het past bij een mediterraan eetpatroon, zonder dat iemand een dieet hoeft te volgen.

Over het bewijs

EUROLIVE en de HDL-studie waren korte trials van drie weken bij gezonde mannen, met tussenuitkomsten als HDL, geoxideerd LDL en cholesterolafvoer, en niet met hartinfarcten of sterfte. Of de verschillen tussen polyfenolrijke en polyfenolarme olie op de lange termijn ook tot minder hart- en vaatziekten leiden, is nooit rechtstreeks getest. PREDIMED liet minder hart- en vaatziekten zien, maar vergeleek een heel eetpatroon met een vetarm advies en had te maken met afwijkingen in de randomisatie. Wat er wel ligt, zijn twee trials waarin meer polyfenolen samengingen met beter beschermd LDL en beter werkend HDL, en een grote trial waarin een eetpatroon met veel extra vierge olie minder hart- en vaatziekten gaf.

Bronnen: Covas MI e.a., The effect of polyphenols in olive oil on heart disease risk factors: a randomized trial, Ann Intern Med 2006, PMID 16954359, https://doi.org/10.7326/0003-4819-145-5-200609050-00006. Hernáez A e.a., Olive oil polyphenols enhance high-density lipoprotein function in humans: a randomized controlled trial, Arterioscler Thromb Vasc Biol 2014, PMID 25060792, https://doi.org/10.1161/ATVBAHA.114.303374. Estruch R e.a., Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts, N Engl J Med 2018, PMID 29897866, https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389. Norwitz N, I’ve been using olive oil wrong, Stay Curious Metabolism (Substack), november 2026, https://staycuriousmetabolism.substack.com/p/ive-been-using-olive-oil-wrong-for.

Nieuwsbrief

Het laatste nieuws en updates ontvangen?

Meld je direct aan

Aanmelden

Meld je aan voor een gratis online introductieles of voor een demo van de E-learning.

Meld je direct aan