Na zeven jaar gecombineerde leefstijlinterventie daalt het gewicht in het tweede jaar verder en voelen deelnemers zich duidelijk beter
In het kort
- Deelnemers aan de GLI verloren na het eerste jaar gemiddeld 3,5 procent van hun gewicht en na twee jaar 5,0 procent, ofwel 4,4 kilo. In de onderhoudsfase ging het gewicht dus verder omlaag, en de ervaren gezondheid steeg met ruim 10 punten op een schaal van 100.
- Het RIVM concludeert dat de GLI helpt bij afvallen en dat deelnemers een betere kwaliteit van leven ervaren. In combinatie met gewichtsverlagende medicatie haalt 62 procent minstens 5 procent gewichtsverlies.
- Voor de leefstijlcoach onderstreept het rapport de waarde van het tweede jaar. Juist in de onderhoudsfase, als het lichaam terugduwt, maakt begeleiding het verschil tussen terugvallen en doorzetten.
Op 3 november publiceerde het RIVM het eindrapport over zeven jaar gecombineerde leefstijlinterventie. De kop die bleef hangen: deelnemers verliezen gemiddeld 2,5 kilo meer dan vergelijkbare mensen die niet meedoen. Online volgden de reacties snel. Maar 2,5 kilo, voor 184 miljoen euro aan vergoedingen? Wie het rapport leest, ziet een ander verhaal. Het verloop in de tijd en de kwaliteit van leven zeggen meer over wat de GLI doet dan het getal uit de kop.
Wat de 2,5 kilo zegt
Sinds 2019 hadden 215.000 mensen een intake en startten er 195.000 met de GLI, een programma van twee jaar met begeleiding op voeding, bewegen en gedrag. De 2,5 kilo is niet het gewichtsverlies van de deelnemers, maar het verschil met een vergelijkingsgroep uit de huisartsregistraties van Nivel en ELAN. Die groep was gematcht op leeftijd, opleiding, BMI, medicatiegebruik en zorgkosten. In de hoofdtekst van het rapport staat het verschil als 2,7 kilo: deelnemers verloren in twee jaar gemiddeld 4,4 kilo, de vergelijkingsgroep 1,7 kilo.
Na de behandelfase van een jaar was het gewicht gemiddeld 3,5 procent lager en de buikomvang 3,4 procent. Na twee jaar was dat 5,0 procent voor het gewicht en 4,2 procent voor de buikomvang, en de BMI was 1,5 punt gedaald. Het gewicht daalde in het tweede jaar dus verder, terwijl de begeleiding minder intensief werd. Wie gewend is aan afvalcurves die na een paar maanden weer omhoog buigen, ziet hier het omgekeerde.
De kwaliteit van leven stijgt mee
Deelnemers gaven hun gezondheid een cijfer op de VAS van de EQ-5D, een schaal van 0 tot 100. Na het eerste jaar lag dat cijfer 6,0 punten hoger dan bij de start, na twee jaar 10,2 punten. Bij deelnemers die daarnaast gewichtsverlagende medicatie gebruikten, was de stijging 12 punten. Van de deelnemers zonder medicatie verloor 38 procent minstens 5 procent van het gewicht, met medicatie was dat 62 procent. Bij 42 procent was de buikomvang minstens 5 procent kleiner.
Waarom vasthouden moeilijker is dan afvallen
Na afvallen past het lichaam zich aan. Priya Sumithran en Joseph Proietto van de Universiteit van Melbourne volgden 50 mensen die in tien weken gemiddeld 13,5 kilo afvielen. Een jaar later waren leptine, peptide YY en cholecystokinine, hormonen die verzadiging geven, nog steeds lager dan voor het afvallen. Ghreline, het hongerhormoon, was nog steeds hoger en de deelnemers hadden meer honger. Het lichaam verdedigt zijn vorige gewicht, en dat signaal dooft niet uit na een paar weken. Terugval is daarmee in de eerste plaats fysiologie en geen gebrek aan wilskracht.
Een programma dat na drie maanden stopt, laat mensen alleen op het moment dat die tegendruk het grootst is. De GLI duurt twee jaar en het tweede jaar is een onderhoudsfase. Dat het gewicht juist in die fase verder daalde, past bij de gedachte dat nieuw gedrag tijd nodig heeft om gewoonte te worden en de tegendruk van de fysiologie pas dan kan bijhouden.
Hoe de GLI zich verhoudt tot andere aanpakken
Jamie Hartmann-Boyce en collega’s van de Universiteit van Oxford brachten in 2023 155 trials met ruim 150.000 deelnemers samen. Leefstijlprogramma’s gaven aan het eind gemiddeld 2,8 kilo meer gewichtsverlies dan de controlegroep. Daarna kwam er per jaar 0,12 tot 0,32 kilo meer terug dan in de controlegroep, maar het verschil bleef minstens vijf jaar bestaan. Met 2,5 tot 2,7 kilo zit de GLI in de dagelijkse praktijk op het niveau van gecontroleerde trials, terwijl praktijkresultaten meestal achterblijven bij onderzoek.
In Look AHEAD, de Amerikaanse trial met 5.145 mensen met diabetes type 2 en acht jaar intensieve begeleiding, was het gewicht na acht jaar 4,7 procent lager, tegen 2,1 procent in de controlegroep. De helft hield minstens 5 procent vast. Met semaglutide gaat afvallen veel sneller. In de STEP 1-trial verloren deelnemers in 68 weken 17,3 procent. Een jaar na het stoppen van medicijn en leefstijlbegeleiding was twee derde daarvan terug, en de meeste verbeteringen in bloeddruk, bloedsuiker en vetten gingen mee terug.
| Interventie | Resultaat | Wat er daarna gebeurt |
|---|---|---|
| GLI in Nederland (praktijk, 2 jaar) | 5,0 procent eraf, 2,7 kilo meer dan de vergelijkingsgroep, 38 procent haalt 5 procent | Gewicht daalt in jaar 2 verder. Langere termijn onbekend |
| 155 trials met leefstijlprogramma’s (Hartmann-Boyce 2023) | 2,8 kilo meer dan de controlegroep aan het eind van het programma | Per jaar 0,12 tot 0,32 kilo meer terug dan de controlegroep. Verschil blijft minstens 5 jaar bestaan |
| Look AHEAD (8 jaar intensieve begeleiding, diabetes type 2) | 4,7 procent na 8 jaar, tegen 2,1 procent in de controlegroep | De helft houdt na 8 jaar nog minstens 5 procent vast |
| DiRECT (maaltijdvervanging, 2 jaar, diabetes type 2) | 5,4 kilo meer dan de controlegroep, 36 procent in diabetesremissie | Remissie hangt samen met hoeveel gewichtsverlies blijft |
| Semaglutide met leefstijlbegeleiding, daarna gestopt (STEP 1) | 17,3 procent eraf na 68 weken | Een jaar na stoppen twee derde terug. Ook de winst in bloeddruk, bloedsuiker en vetten is grotendeels weg |
De uitkomsten zijn niet een op een vergelijkbaar. Soms gaat het om het verschil met een controlegroep, soms om het totale gewichtsverlies, en de deelnemers verschillen per studie. De GLI-cijfers gelden vooral voor wie het programma afmaakte.
Wat dit betekent voor de leefstijlcoach
Het tweede jaar van de GLI is geen nazorg maar de periode waarin gewoontes vast komen te zitten. Kwaliteit van leven is een uitkomst die deelnemers zelf voelen en die vaak meer motiveert dan de weegschaal, dus het loont om die in gesprekken expliciet te maken. De combinatie met medicatie vraagt juist om goede begeleiding, omdat het gewicht zonder blijvend ander gedrag na het stoppen terugkomt. En een gesprek over terugval verloopt anders als de cliënt weet dat het lichaam terugduwt en dat dat bij iedereen gebeurt.
Wat het rapport nog niet laat zien
“Vanuit dit onderzoek is niet bekend of mensen na het afronden van de GLI hun gezonde leefstijl hebben voortgezet.” (RIVM)
De monitoring stopt na twee jaar. Het gemiddelde gewichtsverlies is vrijwel zeker gebaseerd op deelnemers die het programma afmaakten, terwijl gemiddeld 38 procent voortijdig stopte. Die uitval daalde wel van 49 procent bij de start in 2019 naar 35 procent in 2023. Het rapport bevat geen gegevens over wat mensen eten en hoeveel ze bewegen, en samenvatting en hoofdtekst noemen op enkele punten verschillende getallen. Uit de analyse van Hartmann-Boyce blijkt bovendien dat de kwaliteit van leven terugzakt als het verschil in gewicht kleiner wordt. Een rapport over kosteneffectiviteit volgt in 2027. Wat er nu ligt is een landelijke interventie die in de praktijk doet wat trials laten zien, met een tweede jaar waarin het gewicht verder daalt.
Bronnen: RIVM (2026). Resultaten van zeven jaar Gecombineerde leefstijl interventie (GLI) in Nederland. https://doi.org/10.21945/RIVM-2026-0070 | Hartmann-Boyce J e.a. (2023). Diabetes Obes Metab 25:526-535. https://doi.org/10.1111/dom.14895 | Wing RR e.a. Look AHEAD Research Group (2014). Obesity 22:5-13. https://doi.org/10.1002/oby.20662 | Lean MEJ e.a. (2019). Lancet Diabetes Endocrinol 7:344-355. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(19)30068-3 | Wilding JPH e.a. (2022). Diabetes Obes Metab 24:1553-1564. https://doi.org/10.1111/dom.14725 | Sumithran P e.a. (2011). N Engl J Med 365:1597-1604. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1105816