Waarom het niet lukt: drie tips van Lydia Jeuken voor het leefstijlgesprek
Wie belemmeringen voor een gezonder leven wil vinden, begint bij de persoon en niet bij het gedrag
In het kort
- Mensen die al veel hebben geprobeerd en toch blijven worstelen met overgewicht of diabetes, missen volgens leefstijlcoach, diëtist en ACT-coach Lydia Jeuken zelden wil of kunde. Vaak houden belemmerende overtuigingen, oud zeer, de omgeving of juist een overdaad aan informatie hen tegen.
- Lydia werkt volgens het principe contact voor contract: eerst ontdekken wie je voor je hebt en wat voor die persoon belangrijk is, en pas daarna afspreken wat iemand gaat veranderen.
- Voor leefstijlcoaches en leefstijlartsen levert dat drie concrete handvatten op: eerst contact maken, onderzoeken waar het pijnpunt zit, en nieuwsgierig vragen, met ruimte voor de emotie die erbij hoort.
In de podcastserie Het Leefstijlgesprek van het Nederlands Tijdschrift voor Leefstijlgeneeskunde vertellen experts hoe je als zorgmedewerker leefstijl bespreekbaar maakt. In aflevering 19 is Lydia Jeuken te gast. Zij is leefstijlcoach, diëtist en ACT-coach bij Gewichtige Zaken in Venray, en docent aan de Academie Coaching en Leefstijl. In haar praktijk ziet ze vooral mensen die al veel hebben geprobeerd, maar toch problemen houden met hun gewicht of hun diabetes niet goed gereguleerd krijgen.
Haar uitgangspunt is dat het zelden aan onwil of onkunde ligt. Er is iets wat iemand belemmert, en de opdracht van de begeleider is uitzoeken wat dat is, waar het vandaan komt en hoe iemand ermee kan omgaan zodat verandering wel lukt. Daarbij waakt ze ervoor dat een nieuw traject niet uitmondt in nieuwe frustratie. Haar eigen overtuigingen zet ze opzij, want het gaat om de ander.
Wat mensen tegenhoudt
Jeuken noemt vier factoren die ze in haar praktijk vaak tegenkomt.
- De eerste zijn belemmerende overtuigingen. Denk aan ik kan niet sporten, aan het idee dat anderen belangrijker zijn, waardoor zelfzorg geen prioriteit krijgt, of aan de gedachte dat het leven niet meer leuk is als je gezond gaat leven.
- De tweede is oud zeer. Wat iemand heeft meegemaakt, kan ervoor zorgen dat het contact met zichzelf op de achtergrond is geraakt. Manieren om met pijnlijke ervaringen om te gaan, kunnen zo vertrouwd zijn geworden dat het moeilijk is om stil te staan bij wat je zelf voelt, nodig hebt en jezelf te geven.
- De derde is de omgeving. Mensen hebben lang niet altijd in de gaten hoe ze door anderen worden beïnvloed. Lydia adviseert te onderzoeken waar de omgeving helpt en waar die tegenwerkt.
- De vierde is kennis, in twee richtingen. Een gebrek aan kennis over gezondheid kan iemand tegenhouden, maar een overdaad aan, soms tegenstrijdige, informatie ook. Mensen weten dan niet meer wat ze moeten doen. In dat geval help je ze keuzes maken.
Opvallend is dat alleen die laatste factor met informatie te maken heeft. De andere drie gaan over wat iemand gelooft, heeft meegemaakt en om zich heen heeft. Een voorlichtingsgesprek, hoe goed bedoeld ook, raakt die lagen niet.
Tip 1: eerst contact, dan het contract
Lydia werkt volgens het principe contact voor contract. Je maakt eerst contact: wie heb je voor je, en wat is belangrijk voor diegene? Pas daarna maak je een contract over wat iemand gaat doen of veranderen.
In de spreekkamer gaat het vaak andersom. De tijd is kort, de waarden zijn bekend, en het advies ligt klaar. Toch levert een afspraak zonder contact weinig op als de belemmering ergens anders zit dan bij het gedrag zelf. Iemand Die het zelfzorg niet als waarde ziet, er niet voor kiest, houdt een beweegplan niet vol, hoe goed het ook in elkaar zit.
Contact maken past bij de achtergrond van Lydia als ACT-coach. Acceptance and Commitment Therapy gaat ervan uit dat gedrag duurzamer verandert als het aansluit bij wat iemand zelf waardevol vindt. Wie eerst uitzoekt wat voor iemand belangrijk is, kan de afspraak daarna aan die waarde koppelen. Dan wordt bewegen niet iets wat moet van de dokter, maar een manier om bijvoorbeeld met de kleinkinderen te kunnen blijven wandelen.
Tip 2: onderzoek waar het pijnpunt zit
“Onderzoek waar het ‘pijnpunt’ zit.” (Lydia Jeuken, NTvL, oktober 2026)
Als iemand al meerdere trajecten achter de rug heeft, is nog een dieet of nog een beweegschema zelden het antwoord. De vraag is ‘Wat is er tot nu toe wel gelukt en wat maakt dat het (nog) niet of niet meer lukt’. Dat vraagt om onderzoeken in plaats van adviseren.
De vier belemmerende factoren geven daarbij richting. Is het een overtuiging die steeds terugkomt? Zit er iets in het verleden dat goed voor zichzelf zorgen moeilijk maakt? Is er iemand in de omgeving het lastig maakt, bewust of onbewust? Of weet iemand door alle tegenstrijdige adviezen niet meer wat te doen?
Lydia benadrukt dat je daarbij je eigen overtuigingen opzij zet. Op die manier ontdek je makkelijker wat voor iemand werkt en belangrijk is, zodat je die persoon goed kunt begeleiden en de factoren kunt ondervangen die een gezonder leven in de weg zitten.
Tip 3: wees nieuwsgierig en laat emotie er zijn
Nieuwsgierigheid voorkomt dat je als begeleider zelf dingen gaat invullen, en zet de ander aan het denken. Jeuken geeft een aantal vragen die daarbij helpen:
“Waar zou je het over willen hebben? Dat begrijp ik niet helemaal, kun je daar meer over vertellen? Interessant, vertel eens, hoe zit dat? Hoe is dat voor jou? Wat gebeurt er dan? Wat heb je op dit moment nodig?”
Net zo bruikbaar is haar lijstje vragen die je beter kunt vermijden: wat denkt u zelf, wat kan ik voor je doen, en hoe gaat het met je. Die laatste werkt alleen als hij goed is gekaderd, bijvoorbeeld: hoe gaat het met je, nu je probeert dit te veranderen?
Wat die vragen gemeen hebben, is dat ze de verantwoordelijkheid voor de richting van het gesprek te snel bij de ander leggen, of zo algemeen zijn dat ze een sociaal antwoord uitlokken. De vragen die Lydia benoemt gaan juist over de concrete ervaring van de ander, op dit moment.
Verandering in leefstijl, of het uitblijven ervan, gaat vaak gepaard met veel emotie. Lydia adviseert die emotie te benoemen en er te laten zijn. Wat ter tafel komt vraagt om ruimte en hoeft niet weg of vermeden te worden. Je hoeft het ook niet op te lossen. Voor zorgverleners die gewend zijn om problemen op te lossen, is dat misschien de lastigste tip.
Wat dit betekent voor leefstijlcoach en leefstijlarts
Voor de leefstijlcoach zijn deze tips de kern van het vak: een gesprek waarin de ander de inhoud levert en de coach de ruimte en de vragen. Voor de leefstijlarts, met minder tijd, is vooral het principe contact voor contract bruikbaar. Eén goede vraag over wat iemand belangrijk vindt, voordat het advies komt, kan het verschil maken tussen een afspraak die blijft hangen en een die na een week vergeten is. En wie merkt dat de belemmering dieper zit, weet wanneer een verwijzing naar een leefstijlcoach meer oplevert dan nog een advies.
Wat Lydia beschrijft, is praktijkkennis uit jaren begeleiding van mensen met overgewicht en diabetes, en geen getoetste interventie. De bouwstenen sluiten wel aan bij onderzoek. Een gerandomiseerde studie die deze maand verscheen, liet zien dat een ACT-programma in groepsverband welzijn en zingeving verbeterde via meer psychologische flexibiliteit, en een studie naar motiverende gespreksvoering vond dat het ervaren belang van verandering het werkzame mechanisme was. De specifieke vragen en de volgorde van contact en contract zijn niet als zodanig onderzocht.
De hele aflevering van Het Leefstijlgesprek is te beluisteren via www.ntvl.nl/podcasts.
Bronnen
Oldenburg C. Het Leefstijlgesprek, aflevering 19: hoe kom je achter belemmerende factoren voor een gezonder leven? Ned Tijdschr Leefstijlgeneeskd. 2026, 4(5): 185-7. https://www.ntvl.nl/podcasts
Acceptance and commitment therapy for people experiencing work- or career-related difficulties: a randomized controlled trial. J Couns Psychol. 2026. https://doi.org/10.1037/cou0000900
Day-level mediators of change in a brief motivational intervention for alcohol use and liver health. Drug Alcohol Depend. 2026. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2026.113403