Onderzoekers van het Donders Institute en het Radboudumc laten zien dat ontsteking bij obesitas moeite zwaarder laat wegen. Een ontstekingsremmer maakte vrouwen bereider om moeite te doen voor hun eten.
Wie de magnetronmaaltijd kiest boven zelf koken, krijgt al snel het etiket gebrek aan wilskracht. Bij obesitas komt daar vaak een tweede bij: lui. Nieuw Nederlands onderzoek verschuift die vraag van karakter naar biologie. Laaggradige ontsteking, die bij obesitas veel voorkomt, lijkt de manier te veranderen waarop de hersenen moeite tegen beloning afwegen. Dat maakt de keuze voor gemak minder een kwestie van zwakte en meer een voorspelbare uitkomst van een lichaam dat op spaarstand staat. Voor iedereen die mensen begeleidt bij gedragsverandering is dat een wezenlijk ander vertrekpunt.
Twee studies in één
Judith Scholing, Esther Aarts en collega’s van het Donders Institute (Radboud Universiteit), het Radboudumc en Wageningen University & Research publiceerden hun werk op 13 september 2026 in Brain, Behavior, and Immunity. Ze combineerden twee opzetten. In een cross-sectioneel deel deden 131 vrouwen met een BMI boven 27 een taak in de MRI-scanner. In een gerandomiseerd gecontroleerd deel kregen 49 vrouwen met een BMI boven 30 en een CRP boven 3 mg/l twaalf weken lang colchicine 0,5 mg per dag of een placebo. (CRP geeft ontstekingswaarde weer)
De taak was steeds dezelfde. Deelnemers kregen aanbiedingen waarbij ze een bepaalde hoeveelheid moeite moesten leveren om een voedselbeloning te verdienen. Ze konden het aanbod accepteren of weigeren. Naarmate de vereiste moeite toeneemt, accepteert iedereen minder vaak. De vraag is hoe steil die daling verloopt. Een steile daling betekent dat moeite zwaar weegt en duidt op inspanningsaversie.
Ontsteking maten de onderzoekers met de INFLA-score, een samengestelde maat van CRP, het aantal witte bloedcellen, de neutrofiel-lymfocytratio en het aantal bloedplaatjes.
Van buikvet naar beslissing
Het mechanisme begint in het vetweefsel. Vetweefsel is een actief endocrien en immunologisch orgaan. Vooral visceraal vet, rond de organen in de buik, trekt bij groei macrofagen aan en produceert cytokines zoals interleukine-6 en tumornecrosefactor-alfa. Die komen in de bloedbaan terecht en houden het lichaam in een milde, chronische staat van ontsteking.
Die cytokines spreken een oud programma aan. Bij een infectie gedraagt het lichaam zich op een herkenbare manier. Je wordt moe, trekt je terug, hebt weinig zin om iets te ondernemen. Dat heet sickness behaviour en het is evolutionair verstandig. Een lichaam dat een infectie bestrijdt, heeft zijn energie nodig voor het immuunsysteem en kan die beter niet verspillen aan jagen, zoeken of bouwen. Rust is dan de beste strategie. Het signaal daarvoor komt van dezelfde cytokines die bij obesitas in lage concentraties chronisch aanwezig zijn.
Hoe bereikt dat signaal de hersenen? Cytokines beïnvloeden onder meer het dopaminesysteem, het circuit dat bepaalt hoeveel iets je waard is en of je ervoor in beweging komt. Dopamine gaat minder over plezier dan over de bereidheid om moeite te doen voor een beloning. Ontsteking dempt dat systeem. Daarnaast speelt de dorsomediale prefrontale cortex (dmPFC) een rol. Dat gebied rekent als het ware uit wat een inspanning kost tegenover wat ze oplevert. In deze studie liet de dmPFC bij meer ontsteking een sterker inspanningssignaal zien. De prijs van moeite gaat omhoog, terwijl de waarde van de beloning gelijk blijft.
Laaggradige ontsteking heeft een remmend effect op motivatie. Niemand ervaart het als ziek zijn, wel als minder zin om te koken, boodschappen te doen of verder te lopen naar de gezonde optie. Dan ontstaat een vicieuze cirkel. Gemaksvoedsel is vaak ultrabewerkt, rijk aan snel opneembare koolhydraten en arm aan vezels, en draagt zelf bij aan ontsteking. Meer ontsteking maakt moeite duurder, wat de keuze voor gemak waarschijnlijker maakt, wat de ontsteking weer voedt. De onderzoekers vonden ook dat ontsteking het verband tussen BMI en het dmPFC-signaal medieerde. Hoe hoger de BMI, hoe meer ontsteking, en via die ontsteking een sterker inspanningssignaal in de hersenen.
Wat dit betekent voor leefstijlartsen en leefstijlcoaches
Dit onderzoek wijst op een fysiologische toestand die de kosten-batenafweging verschuift. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop je naar een cliënt kijkt. Wie steeds weer voor het gemak kiest, faalt niet in discipline maar reageert op een lichaam dat inspanning moeilijker maakt. Mooi onderwerp om te bespreken en helpt bij faalangst en schaamte over eigen inactief gedrag en keuzes.
Het betekent ook dat een aanpak die vooral op wilskracht leunt, op een ongunstig moment het meest vraagt. Juist wanneer de ontsteking hoog is, kost moeite het meest. Een coach die dat begrijpt, zoekt samen naar manieren om de drempel te verlagen van kleine acties.
De cijfers
In het cross-sectionele deel hing een hogere INFLA-score samen met meer inspanningsaversie, een steilere daling in het accepteren van aanbiedingen naarmate de moeite toenam (OR 0,27, p=0,004). Het inspanningssignaal in de dmPFC was hoger bij meer ontsteking (? 0,23, p=0,025). In het gerandomiseerde deel verlaagde colchicine de INFLA-score met 0,40 standaarddeviatie ten opzichte van placebo (p kleiner dan 0,001). De vrouwen die colchicine kregen, kozen vaker voor de aanbiedingen met hoge inspanning (OR 1,32, p=0,044). Het inspanningssignaal in de dmPFC daalde, al was dat net niet significant (p=0,053). De auteurs concluderen dat ontsteking een causale rol speelt in de keuze voor gemaksvoedsel bij obesitas. Colchicine is hier nadrukkelijk geen advies. Het middel diende als onderzoeksinstrument: door ontsteking gericht te verlagen, konden de onderzoekers testen of ontsteking oorzaak is of alleen een bijverschijnsel. Dat maakt dit onderzoek sterker dan eerdere verbanden.
Motivatie teruggeven via de leefstijl
Als ontsteking moeite doen moeilijker maakt, dan is het verlagen van ontsteking een manier om motivatie terug te geven. Daarvoor is geen medicijn nodig. Regelmatig bewegen werkt ontstekingsremmend, onder meer via stoffen die spieren afgeven tijdens het samentrekken. Voldoende slaap verlaagt ontstekingsmarkers, terwijl chronisch slaaptekort ze verhoogt. Een voedingspatroon met veel vezels voedt darmbacteriën die ontstekingsremmende korteketenvetzuren maken. Stressreductie dempt de ontstekingsrespons die bij chronische stress hoort. En gewichtsverlies, vooral van visceraal vet, haalt de bron van de cytokines zelf weg.
In de praktijk betekent dat beginnen bij wat weinig moeite kost en het meeste oplevert. Bespreek hoe je client de gezonde keuze makkelijker kan maken. Denk aan kleine acties, een vaste wandeling na het eten, een eenvoudig ontbijt dat ‘s ochtends al klaarstaat. Kleine stappen verlagen de ontsteking en daarmee, als dit onderzoek klopt, ook de prijs van de volgende stap. (check ook het scheurblok metabole gezondheidsboom om laaggradige ontsteking met je cliënt te bespreken)
Het harde bewijs heeft nog grenzen. Aan het onderzoek deden alleen vrouwen mee, dus of het bij mannen hetzelfde werkt, is niet bekend. Het gerandomiseerde deel was klein, met 49 deelneemsters, en het effect op keuzegedrag was bescheiden en net significant. De inspanningstaak is een laboratoriumsituatie, en hoe die zich vertaalt naar boodschappen doen en koken in het dagelijks leven, moet nog blijken. Groter en langer onderzoek, met mannen en met uitkomsten buiten het lab, is nodig. Wat er nu ligt, is een eerste causale aanwijzing dat ontsteking meebepaalt hoe zwaar moeite voelt.
Bron: Scholing JM, Stienstra R, Olsthoorn L, Hendriksz MS, Mulders-Manders CM, van den Bosch R, Aarts E. Low-grade inflammation in obesity causes low-effort food choice. Brain Behav Immun 2026, 139:107011. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2026.107011