Twee huisartsen vertellen in een ACL-webinar hoe ze een vergoed leefstijlspreekuur opzetten, en wat ze anderen aanraden
In het kort
- In een huisartsenpraktijk in Schiedam zijn sinds april 2024 126 mensen gestart met een leefstijlspreekuur van zes consulten in een jaar. Bij de eerste 40 afgeronde trajecten halveerde de gemiddelde klachtenscore op de MSQ, van 54 naar ongeveer de helft.
- Praktijkhouder Lieneke van de Griendt kreeg het spreekuur voor drie jaar gefinancierd via het regionale gezondheidsakkoord, door het te presenteren als secundaire preventie, met een heldere visie, een eenvoudige begroting en jaren van gesprekken met zorgverzekeraar en gemeente.
- Voor artsen die zelf willen beginnen, geven Lieneke en leefstijlhuisarts Annemieke van der Sar concrete handvatten: haal leefstijl uit het gewone spreekuur, begin klein, laat patiënten zich vooraf voorbereiden, en neem in de intake de tijd voor de vraag wat iemand ten diepste wil.
Elke huisarts herkent het. Een patiënt met klachten waar leefstijl een rol speelt, een spreekuur van tien minuten, en een advies dat uitloopt tot een half uur. Huisarts Lieneke van de Griendt uit Schiedam liep er jarenlang tegenaan. “Ik loop tegen mezelf aan en de patiënten vinden het niet leuk dat ze moeten wachten,” vertelde ze in het webinar Leefstijl in de praktijk van de Academie Coaching en Leefstijl. Haar oplossing was een apart leefstijlspreekuur, met eigen ruimte, eigen artsen en eigen financiering.
Samen met leefstijlhuisarts Annemieke van der Sar liet ze zien hoe dat spreekuur werkt, van de eerste gesprekken met financiers tot de whiteboard in de spreekkamer. Beide artsen volgden de nascholing Coaching en Leefstijl voor artsen bij de Academie Coaching en Leefstijl.
Het spreekuur in het kort
Het leefstijlspreekuur ging op 1 april 2024 van start met één ochtend per week en draait inmiddels drie volle dagen. Er werken drie leefstijlhuisartsen, met Lieneke als coördinator. Een traject bestaat uit zes consulten verspreid over twaalf maanden. Patiënten worden alleen verwezen door hun eigen huisarts, nadat die de klachten medisch heeft beoordeeld. Iedereen met klachten waarbij leefstijl kan helpen is welkom, ook mensen met aanhoudende lichamelijke klachten zonder duidelijke verklaring. Dat is een belangrijk verschil met de gecombineerde leefstijlinterventie, die alleen bedoeld is voor mensen met overgewicht of obesitas.
Er zijn inmiddels 126 mensen gestart, 53 hebben het hele traject afgerond en tien zijn voortijdig gestopt. Bij de eerste negen patiënten nam de buikomvang na drie maanden met ongeveer vijf centimeter af. Bij de eerste 40 afgeronde trajecten daalde de gemiddelde score op de Medical Symptoms Questionnaire, een vragenlijst over ervaren klachten, van 54 naar ongeveer de helft na twaalf maanden.
De tips van Lieneke: organisatie en financiering
1 Spreek van secundaire preventie. Lieneke merkte dat het woord preventie bij financiers vaak tot doorschuiven leidt. De zorgverzekeraar zegt dat preventie niet voor de huisarts is, de gemeente zegt dat het wel voor de huisarts is. Haar oplossing was een helder onderscheid: primaire preventie gaat over gezonde mensen en hoort bij de gemeente, secundaire preventie gaat over mensen met klachten die aan gezondheidswinst willen werken. Daar wil de zorgverzekeraar wel over praten.
2 Haal leefstijl uit het gewone spreekuur. Een aparte ruimte maakt voor de patiënt duidelijk dat het om iets anders gaat. Lieneke huurde er steeds een kamer bij, en moest daarvoor soms voorfinancieren voordat de kamer vol zat.
3 Maak een visie en een eenvoudige begroting. Begin klein met patiënten uit de eigen praktijk en denk na over de middellange termijn. De begroting hoeft niet ingewikkeld te zijn: een bedrag per traject en een inschatting van de benodigde uren. Maak het meetbaar, met vaste meetmomenten op nul, zes en twaalf maanden. Volgens Lieneke kan een AI-tool helpen om een eerste opzet voor visie en begroting te maken.
4 Laat je zien. Lieneke voerde jarenlang gesprekken met zorgverzekeraar, gemeente en wethouder. Daardoor kwam ze uiteindelijk aan tafel bij het RIGA, het Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord Westland, Schieland, Delfland, dat acht gemeenten en bijna negentig zorgpartners verbindt. De financiering werd in één keer voor drie jaar toegezegd.
“Laat je zien. Laat je horen. En maak afspraken en ga gewoon eens praten.” (Lieneke van de Griendt)
5 Zoek uit hoe het in jouw regio heet. Andere regio’s hebben vergelijkbare akkoorden onder een andere naam. Lieneke raadt aan te kijken op zorgakkoorden.nl, contact te zoeken met de regionale ondersteuningsorganisatie van huisartsen en met de preferente zorgverzekeraar. Bij de gemeente kreeg ze de tip om niet naar de zorgpot te vragen, maar naar het budget van het sociaal domein voor sport en bewegen. Met het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord komt er volgens haar nieuw geld beschikbaar via werkagenda’s van gemeenten.
6 Verbind je met gelijkgestemden. Lieneke werkt met drie leefstijlhuisartsen die dezelfde kant op kijken. Ze nam hen niet in dienst maar werkt met een vast bedrag per pakket trajecten, waardoor de artsen hun eigen tijd indelen. Voor haar was de coachende opleiding een belangrijke voorwaarde.
“Wij zeggen nou dit is goed voor je, dat is goed voor je, ga het maar doen. Ja, dat werkt natuurlijk niet bij iemand die aan zijn leefstijl wil werken.” (Lieneke van de Griendt)
7 Neem het team mee en begin langzaam. De doktersassistenten moeten weten hoe een patiënt zich aanmeldt en wie antwoordt als de vaste medewerker er niet is. Lieneke raadt een werkinstructie aan en een start met één ochtend per week, alleen voor de eigen praktijk, om pas uit te breiden als alles soepel loopt.
De tips van Annemieke: het spreekuur zelf
8 Laat patiënten zich vooraf voorbereiden. Wie zich aanmeldt, krijgt eerst opdrachten: bloed laten prikken, nadenken over doelen en redenen om mee te doen, en drie vragenlijsten invullen, namelijk de MSQ, het Leefstijlroer en een vitaliteitsdagboek over drie dagen met eten, slaap, energie, stress en beweging. Pas als dat terug is, wordt de afspraak gemaakt. Zo kan het eerste gesprek meteen de diepte in.
9 Neem de tijd voor de intake. Annemieke trekt er een uur voor uit. Ze vraagt door naar de onderliggende motivatie: wat levert het je straks op, en waarom zou je het niet gewoon laten zoals het is? Ze bespreekt de onderdelen van het Leefstijlroer, aangevuld met de bronnen van stress, zingeving en wat zij mind noemt: denken, emoties en keuzes maken.
“En met name vind ik op het gebied van zingeving, mind, zie je wel heel vaak de sleutel naar voren komen waardoor mensen kunnen gaan veranderen.” (Annemieke van der Sar)
10 Gebruik een whiteboard. Alles wat in de intake ter tafel komt, verzamelt Annemieke op een whiteboard: klachten, motivatie, leefstijlgebieden, bloeduitslagen en vragenlijsten. Het haalt de focus van haar als gesprekspartner af en helpt de patiënt het eigen verhaal te bouwen.
11 Leg de keuze terug bij de patiënt. Aan het eind van de intake vraagt ze wat de patiënt ziet en waar die zelf als eerste mee aan de slag wil. Daarna denkt ze mee over waar volgens haar de meeste winst zit.
12 Zie mensen snel terug. Het tweede consult volgt binnen twee tot drie weken en gaat vaak over voeding, zodat mensen direct handvatten hebben. Daarna worden de afspraken minder frequent en meer gericht op bijsturen.
13 Meet, want meten motiveert. Naast de vragenlijsten meet het spreekuur onder meer lichaamssamenstelling, bloeddruk, buikomvang en een vaste set bloedwaarden, waaronder nuchtere glucose, HbA1c en nuchtere insuline. Lieneke regelde met het laboratorium één vinkje voor het hele pakket. Volgens Annemieke werken afwijkende waarden voor veel mensen als stok achter de deur.
Wat opvalt en wat nog open ligt
Opvallend is hoeveel van het succes in de organisatie zit en niet in de inhoud. De tips van Lieneke gaan over financiers, werkinstructies en geduld, die van Annemieke over voorbereiding, tijd en gesprekstechniek.
De resultaten komen uit de eigen praktijk, zonder vergelijkingsgroep, en de MSQ meet ervaren klachten. Lieneke zegt zelf dat er nog niets te zeggen is over de lange termijn, en dat volhouden na het traject ook voor dit spreekuur lastig zal zijn. Andere drempels die ze noemt: verwijzers die zorgen hebben over privacy en verantwoordelijkheid, en de beperking dat alleen praktijken met hetzelfde huisartsinformatiesysteem kunnen verwijzen. Om op te schalen denken de artsen aan groepsbijeenkomsten voor een deel van de consulten.
Het laatste advies van Lieneke gaat over tijd. Ze begon in 2013 met praten over leefstijl, en heeft sinds een of twee jaar een vergoed en goed lopend spreekuur.
“Dus als het niet meteen lukt, geef niet op. Hou vol.” (Lieneke van de Griendt)
Wil je zelf aan de slag met leefstijl in je praktijk? De nascholing Coaching en Leefstijl voor artsen bestaat uit drie modules, waaronder Leefstijl in je praktijk. Een overzicht van alle modules en de online introductieles vind je op de pagina nascholingen voor artsen.
De presentatie van Lieneke en Annemieke >>
Op 18 januari 2027 volgt een webinar over de bloedwaarden die het spreekuur gebruikt, en later in 2027 een webinar over cholesterol.
Bron
Webinar Leefstijl in de praktijk, Academie Coaching en Leefstijl, najaar 2026, met Lieneke van de Griendt, Annemieke van der Sar en Yneke Kootstra. Annemieke van der Sar meldt als disclosure dat zij eigenaar is van leefstijlkliniek Heal & Gezond.