Het RIVM berekende dat een suikerbelasting op eetwaren kan gelden voor ruim 40 procent van de suikers die Nederlanders binnenkrijgen. Daarmee schuift leefstijlbeleid op van het individu naar de voedselomgeving.
Gezonder eten is lang beschouwd als een persoonlijke keuze. Lees het etiket, kies bewust, houd je in. Het kabinet werkt nu aan een suikerbelasting en niet alleen op frisdrank.
Wat het RIVM heeft berekend
Het rapport Suikerbelasting op eetwaren verscheen op 6 oktober 2026 en is geschreven door M.R. Verbakel, M.H. Beukers, A. Roos, C.S. Kolman-Dinnissen en C.T.M. van Rossum, in opdracht van het ministerie van VWS. Het RIVM keek niet naar gezondheidseffecten, maar naar de vraag ervoor. Welk deel van de suiker die mensen eten zou onder zo’n belasting kunnen vallen?
Daarvoor gebruikten de onderzoekers de Voedselconsumptiepeiling 2019 tot 2021, met ruim 3.500 deelnemers van 1 tot en met 79 jaar die bijhielden wat ze per dag aten. De suikergehalten van producten kwamen uit het Nederlands Voedingsstoffenbestand, NEVO 2025. Ze rekenden twee varianten door die VWS had voorgesteld.
In de eerste variant worden producten belast vanaf 6 gram suiker per 100 gram. Producten uit de Schijf van Vijf die van nature veel suiker bevatten, zoals gedroogd fruit, zijn uitgezonderd. Onder deze variant valt ongeveer 42 procent van alle suikers die Nederlanders binnenkrijgen. In de tweede variant ligt de grens bij 20 gram per 100 gram. Dan gaat het om ongeveer een derde van de suikerinname, uit een kleiner aantal zoetere producten. In beide varianten gaat het vooral om koek en gebak, zoet broodbeleg, snoep en chocolade, ijs, zoetmiddelen en een deel van de dikkere gezoete zuivel, zoals vruchtenkwark.
De politieke context
Het rapport staat niet op zichzelf. In juni 2026 informeerden staatssecretaris Eerenberg van Financiën en minister Hermans van VWS de Kamer over de stand van zaken. Het kabinet wil de bestaande verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken omzetten naar een suikerbelasting op alcoholvrije dranken, en daarnaast een suikerbelasting op eetwaren invoeren. Financiën onderzoekt met de Belastingdienst en de Douane of beide in één systeem kunnen. Eind 2026 of begin 2027 volgt een voorkeursvariant met een voorlopige indicatie van de tarieven, het wetsvoorstel wordt naar verwachting in 2027 ingediend. De uitvoering vraagt volgens het kabinet minstens een tot enkele jaren.
Nederland is daarin niet alleen. In Duitsland wil de federale regering vanaf 2028 een belasting op suikerhoudende dranken invoeren. De Berlijnse gezondheidseconoom Marco Runkel, hoofd van de afdeling Public Sector Economics aan de Technische Universität Berlin, noemt in een interview de maatschappelijke kosten van hoge suikerconsumptie, zoals de druk op de zorgverzekering, het belangrijkste argument voor zo’n belasting. Hij ziet een tarief dat oploopt met het werkelijke suikergehalte als veelbelovend, omdat het consumenten stuurt en fabrikanten een reden geeft om minder suiker toe te voegen.
Hoe een prijsprikkel werkt
Een suikerbelasting werkt via twee routes, en de tweede wordt vaak vergeten. De eerste loopt via de consument. Economen spreken van prijselasticiteit: hoe sterk de vraag naar een product reageert op een prijsverandering. Bij producten die mensen uit gewoonte of als tussendoortje kopen, kan een hogere prijs net genoeg zijn om minder vaak of kleinere hoeveelheden te kopen, of naar een minder zoet alternatief te grijpen. Het gaat dan niet om een bewuste gezondheidskeuze, maar om een kleine verschuiving bij duizenden aankopen.
De tweede route loopt via de fabrikant, en daar is een getrapt systeem sterk in. Als het tarief afhangt van het suikergehalte, loont het voor de producent om onder een grens te komen. Dan verandert het product zelf, en daarmee eet iedereen minder suiker zonder iets anders te hoeven kiezen.
Het Verenigd Koninkrijk liet zien hoe dat uitpakt. De Soft Drinks Industry Levy werd aangekondigd in maart 2016 en ingevoerd in april 2018. Frisdrank met 5 tot 8 gram suiker per 100 milliliter kreeg een laag tarief, boven 8 gram gold een hoger tarief, en onder 5 gram betaalde de fabrikant niets. Vruchtensap en zuiveldranken waren uitgezonderd. Onderzoekers onder leiding van Peter Scarborough (University of Oxford) publiceerden in 2020 in PLOS Medicine dat het aandeel frisdranken boven de grens van 5 gram daalde van 52 procent vóór de aankondiging naar 15 procent in februari 2019, ruim 33 procentpunt lager dan op basis van de eerdere trend te verwachten was. Fabrikanten hadden de lat zien liggen en pasten massaal hun recepten aan om eronder te komen. Een deel van de heffing werd doorberekend in de prijs, in de hoogste categorie ongeveer 31 procent.
Voor voedingsmiddelen is die ervaring nog niet beschikbaar. Koek, beleg en zuivel laten zich anders herformuleren dan een drank, omdat suiker daarin ook structuur, houdbaarheid en volume geeft.
Wat dit betekent voor artsen en coaches
Een belasting op suiker in eetwaren maakt zichtbaar wat in de praktijk al bekend is: veel suiker komt niet uit de suikerpot, maar zit verstopt in producten die als gewoon of zelfs gezond worden gezien. Vruchtenkwark, gezoete yoghurt, zoet broodbeleg en koekjes bij de koffie vormen samen een groot deel van de inname. Dat maakt het gesprek minder persoonlijk beladen. Het gaat niet om tekortschieten, maar om een omgeving die suiker standaard toevoegt.
In de spreekkamer of de coachingspraktijk is de richting om die omgeving bespreekbaar te maken. Kijk samen naar wat er dagelijks in de koelkast en de broodtrommel staat, en waar suiker ongemerkt binnenkomt. Verschuif de aandacht van snoep naar zuivel en beleg, omdat daar de grootste verrassingen zitten. Help iemand de eigen voorraad zo in te richten dat de minder zoete optie de gewone wordt: naturel kwark in huis, zoet beleg niet standaard op tafel. Wie op die manier de eigen thuisomgeving aanpast, doet in het klein wat de overheid met een belasting in het groot probeert.
Het RIVM-rapport zegt niets over de effecten op gezondheid, en dat was ook niet de vraag. Het is niet bekend hoeveel minder suiker mensen gaan eten als de varianten worden ingevoerd, of producenten bij eetwaren net zo sterk herformuleren als bij frisdrank, en of mensen niet uitwijken naar andere producten. Het RIVM wijst er zelf op dat onbekend is hoe eetpatroon en aanbod zich sinds de peiling hebben ontwikkeld, en dat de gegevens geen onderscheid maken tussen verpakte en onverpakte producten. Als alleen voorverpakte producten worden belast, valt het belaste deel lager uit. Effecten op gewicht en ziekte zullen pas na jaren te meten zijn. Wat er wel ligt, is een eerste Nederlandse berekening die laat zien dat een belasting op eetwaren een groot deel van de suikerinname kan raken, en een Britse ervaring waarin een getrapte heffing fabrikanten aantoonbaar tot minder suiker bracht.
Bron: Verbakel MR, Beukers MH, Roos A, Kolman-Dinnissen CS, van Rossum CTM. Suikerbelasting op eetwaren. Welk deel van de suikers die we binnenkrijgen kan hier onder gaan vallen. RIVM-rapport 2026-0122. https://doi.org/10.21945/rivm-2026-0122
RIVM. Suikerbelasting kan gelden voor ruim 40% van suikers die mensen binnenkrijgen. Nieuwsbericht 6 oktober 2026. https://www.rivm.nl/nieuws/suikerbelasting-kan-gelden-voor-ruim-40-van-suikers-die-mensen-binnenkrijgen
Taxlive. Stand van zaken plannen kabinet met suikerbelasting gepubliceerd. V-N Vandaag 2026/1225. https://www.taxlive.nl/nl/documenten/vn-vandaag/stand-van-zaken-plannen-kabinet-met-suikerbelasting-gepubliceerd/
Yumda. Sugar tax on soft drinks: a tiered system based on sugar content is promising (interview met Marco Runkel, TU Berlin). 2026. https://www.yumda.com/en/news/1190022/sugar-tax-on-soft-drinks-a-tiered-system-based-on-sugar-content-is-promising.html
Scarborough P, Adhikari V, Harrington RA, et al. Impact of the announcement and implementation of the UK Soft Drinks Industry Levy on sugar content, price, product size and number of available soft drinks in the UK, 2015 tot 2019: a controlled interrupted time series analysis. PLOS Med 2020. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003025