Hans Breekveldt stuurde mij een berichtje: “Laatst stond dit bericht in de Volkskrant. Ik was er door verrast, want ik dacht altijd dat de vergrijzing van Nederland voor enorme kostenstijgingen zou zorgen.” Hans heeft de opleiding tot leefstijlcoach bij de Academie gevolgd. Sinds 2024 heeft hij zijn eigen praktijk, Bureau Doorbreek, waarin hij zich specialiseert in steun voor mannen met een ernstig zieke partner.
Oproep: Wat heb jij afgelopen jaar of afgelopen week gezien wat je als leefstijlcoach opvallend vond? Laat het ons weten!
In het Volkskrant-artikel wat Hans Breekveldt opviel, wordt een opvallende paradox onderzocht: terwijl Nederland midden in de ‘dubbele vergrijzing’ zit, meer ouderen én meer zeer oude ouderen, lijkt het aantal ouderen dat formele zorg nodig heeft in verpleeghuizen én in de wijkverpleging juist stabiel te blijven of zelfs te dalen. De auteur opent met een portret van Jac, bijna blind en herstellend van een beroerte, die dankzij hulpmiddelen, dagbesteding, vrijwilligers en een betrokken dochter toch thuis kan blijven wonen. Het voorbeeld laat meteen zien waar het artikel naartoe werkt: zorg wordt steeds vaker georganiseerd rond wat iemand (weer) zelf kan, met ondersteuning waar nodig.
Daarna volgt de bredere context. Alarmbellen over personeelstekorten en een naderende “zorgtsunami” klinken al jaren, gevoed door de gedachte dat langere levens automatisch meer jaren met zware beperkingen betekenen. Maar in de praktijk zien bestuurders en beleidsmakers het omgekeerde: verpleeghuiswachtlijsten krimpen, het aantal indicaties daalt en sommige verpleeghuizen mopperen zelfs over leegstaande kamers. Ook in de wijkverpleging dalen de cliënten aantallen. Een wijkverpleegkundige vertelt dat er meer ruimte in routes is dan voorheen, en dat niet-noodzakelijke zorg vaker naar de middag verschuift.
Zorgorganisaties onderbouwen dat met cijfers. Careyn, de grootste ouderenzorgorganisatie, meldt een daling van ongeveer 400 cliënten per maand (bijna 5% op jaarbasis) én een sterkere afname van het aantal zorguren per cliënt (van 10,4 naar 9,1 uur per maand). Op landelijk niveau signaleert de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) onderbesteding: honderden miljoenen euro’s blijven op de plank liggen bij verpleeghuiszorg, en in de wijkverpleging gaat het om nog grotere bedragen. Opvallend: waar onderbesteding vroeger vaak kwam door personeelstekort (geld was er, maar handen niet), horen organisaties nu vaker dat roosters rondkomen terwijl routes niet vol raken.
Het artikel zoekt verklaringen in twee bewegingen. Ten eerste: meer zelfredzaamheid en informele ondersteuning. Nederland kent duizenden zorgzame buurtnetwerken en bijna twee miljoen mantelzorgers; technologie helpt ook (medicijndispensers, hulpmiddelen voor steunkousen, ‘oogdruppelbrillen’). Ten tweede: een cultuur- en werkomslag in de zorg zelf. Wijkteams proberen de automatische reflex om over te nemen te vervangen door reablement: wat kan iemand zelf, wat kan worden herleerd, en welke hulp is echt medisch noodzakelijk? Dat kan schuren, want het vraagt inspanning van ouderen en roept weerstand op bij families die bang zijn voor risico’s en vereenzaming. Toch laat het artikel zien dat spoedzorggebruik door ouderen juist is gedaald sinds 2017.
Een belangrijke stem is Oud-hoogleraar Rudi Westendorp (Reable Nederland). Hij betoogt dat langer leven niet per definitie langer hulpbehoevend leven betekent: de leeftijd waarop mensen ernstige beperkingen ervaren schuift mee op met de levensverwachting, waardoor de ‘rafelrand van het leven’, de periode van zware zorgbehoefte, ongeveer gelijk blijft. Gezondheidseconoom Xander Koolman tempert echter het optimisme: de daling kan deels samenhangen met oversterfte in coronajaren en met beleid dat verpleeghuistoegang heeft beperkt en ondersteuning thuis heeft verruimd. De conclusie blijft daarom genuanceerd: er zijn aanwijzingen voor structurele verandering richting langer fit en meer zelf doen, maar het is te vroeg om definitief te juichen.
Oproep: Wat heb jij afgelopen jaar of afgelopen week gezien wat je als leefstijlcoach opvallend vond? Laat het ons weten!
Wat kunnen leefstijlcoaches hiermee?
Mooie vraag is natuurlijk, wat kunnen leefstijlcoaches met deze constatering?
Dit artikel is eigenlijk één groot lesmateriaal voor leefstijlcoaches, omdat het laat zien dat ‘minder zorg’ niet alleen komt door beleid of geld, maar óók door een mindset-shift: van overnemen naar (weer) kunnen.
1) Coach op zelfredzaamheid, niet op ‘comfort’
De wijkverpleging probeert steeds vaker níet te doen wat iemand nog zelf kan: Wat kan iemand zelf? Wat kan iemand herleren?
Leefstijlcoaches leren in de opleiding ook de zelfregie van de coachee te vergroten/verbeteren: maak ‘zelf doen’ een expliciet doel, net zo belangrijk als ‘gezond doen’.
2) Normaliseer dat gedragsverandering soms schuurt
In de tekst wordt het heel concreet: een douchebeurt kan de enige fysieke inspanning van de dag zijn, die wil je niet afpakken, het mag moeite kosten.
Coach als leefstijlcoach ook de omgeving: stop met ‘alles makkelijker maken’ als default. Soms is ‘iets doen dat moeite kost’ precies de interventie.
3) Zet het netwerk en mantelzorg slim in (zonder overbelasting te romantiseren)
Er wordt benoemd dat veel zorg nu onderling wordt opgelost: mantelzorgers, buurtinitiatieven, technologie.
Zou de leefstijlcoach een schakel kunnen zijn om dat netwerk werkbaar te organiseren?
4) Omarm hulpmiddelen en technologie als leefstijl-interventies
Voorbeelden: oogdruppelbril, medicijndispenser, hulpmiddelen voor steunkousen, ‘verzorgend wassen’.
Hulpmiddelen zijn geen ‘zorg’, maar gedrags- en autonomie-tools.
5) Werk met het idee: ‘hulp dichtbij, regie bij de cliënt’
Westendorp verwoordt het scherp: mensen vertrouwen geven dat ze het zelf kunnen, en dat hulp dichtbij is als het misgaat.
6) Bereid je voor op weerstand van naasten (en coach die óók)
Het artikel laat zien dat vooral familie vaak bezorgd reageert (“gaat dat wel goed?”), terwijl cijfers juist niet per se meer spoedzorg laten zien.
Gezins- of familiecoaching is geen extraatje. De omgeving erbij betrekken zorgt voor meer succes.
7) Nieuwe generatie ouderen wil regie, speel daarop in
Er wordt gesproken over een generatie die gewend is zelf regie te nemen en geen zin heeft in zorg die alles overneemt. Positioneer leefstijlcoaching als ‘regie-ondersteuning.
8 voorbeeldvragen die je morgen al kunt gebruiken
“Welke dagelijkse handeling wil je over 3 maanden weer zélf kunnen?”
“Wat deed je vroeger zelf, dat nu door iemand is overgenomen?”
“Waar mag het best een beetje moeite kosten, omdat het je zelfstandigheid oplevert?”
“Welke hulpmiddelen heb je al geprobeerd, en wat maakte dat het wel/niet lukte?”
“Wie in je omgeving kan op één vast moment helpen, zodat jij de rest zelf houdt?”
“Welke risico’s zien je naasten, en wat hebben zij nodig om vertrouwen te krijgen?”
“Wanneer is het voor jou ‘verantwoord afbouwen’?”
“Wat betekent regie voor jou: kiezen, kunnen, of vooral niet afhankelijk zijn?”
Oproep: Wat heb jij afgelopen jaar of afgelopen week gezien wat je als leefstijlcoach opvallend vond? Laat het ons weten!
Wil jij een voorproefje van een van onze opleiding tot leefstijlcoach of leefstijlarts? Academie Coaching en Leefstijl biedt meerdere keren per jaar een introductieles zodat jij alle ins en outs ontdekt van de meest ervaren leefstijlopleider van Nederland
Deze nascholing helpt jou als arts om leefstijl effectief bespreekbaar te maken in je spreekkamer en bij te dragen aan het zelfmanagement van je patiënten. Je krijgt praktische handvatten voor het begeleiden van de groeiende groep patiënten met leefstijlgerelateerde problemen, zoals chronische aandoeningen, overgewicht en obesitas. Daarnaast leer je het belang van voeding, beweging, slaap, ontspanning, zingeving en sociale context kennen, en hoe je deze aspecten vanuit het perspectief en de behoefte van de patiënt kunt toepassen in jouw praktijk. Ook ontdek je hoe je collega’s kunt betrekken bij de leefstijlaanpak, welke verwijsmogelijkheden er zijn, en hoe je draagvlak creëert binnen je netwerk om samen een effectieve leefstijlgerichte zorg te realiseren.
De Academie voor Leefstijl en Gezondheid leidt je graag op: wij bieden sinds 2011 de eerste geaccrediteerde post hbo-opleiding tot leefstijlcoach. Het is een gedegen en pittige opleiding. We raden je dan ook aan om bijvoorbeeld een introductieles te volgen om zeker te weten dat je op je plek bent in onze opleiding en of het vak leefstijlcoach bij je past.
