Ik eet al enkele jaren ketogeen en meet mijn ketonen sinds twee weken met een sensor op mijn arm. Over glycogeen, lage meetwaarden en carnivoor leven hardnekkige aannames, en bij één ervan zat ik er zelf naast.
In het kort
- Sporters die gemiddeld twintig maanden koolhydraatarm aten, hadden evenveel spierglycogeen als sporters die 59 procent van hun energie uit koolhydraten haalden. Tien vrouwen maten na gemiddeld 3,9 jaar ketose 1,9 mmol/L ketonen, negen mannen zaten na meer dan een jaar rond de 0,8.
- Glycogeen vult zich na de eerste weken weer aan, ook zonder koolhydraten te stapelen. De ketonwaarde die je meet is het verschil tussen aanmaak en gebruik, en een lage stand kan samengaan met een lichaam dat ketonen vlot verbrandt.
- Beoordeel een cliënt die al lang ketogeen eet op verzadiging, energie en herstel, en gebruik de meter om een lijn over weken te volgen. Bij darmklachten kan carnivoor werken als eliminatie, omdat vlees, vis en eieren geen FODMAP’s bevatten.
Ik ben al sinds 2021 in ketose. Op mijn bovenarm zit sinds kort een Sibio, een sensor die doorlopend mijn ketonen meet. Er gaan hardnekkige misverstanden over ketose rond. Drie ervan wil ik uit de weg ruimen. Bij de derde zat ik er zelf ooit naast.
Je glycogeen blijft niet leeg
Het eerste misverstand: zonder koolhydraten raken je spieren leeg en blijven ze leeg. De eerste helft klopt. Bij mensen met overgewicht zakte het spierglycogeen na één week ketogeen eten naar 57 procent van de beginwaarde (Phinney, 1980). Wie in die week gaat sporten, voelt dat.
Daarna vult de voorraad zich weer. In de FASTER-studie (Volek, 2016) deden twintig ultralopers en triatleten op topniveau mee. Tien van hen aten gemiddeld twintig maanden koolhydraatarm, de andere tien haalden 59 procent van hun energie uit koolhydraten. Hun spierglycogeen verschilde niet: niet in rust, niet na drie uur hardlopen en niet in de twee uur herstel daarna. De vetverbranding verschilde wel, 1,54 tegen 0,67 gram per minuut.
De gangbare verklaring is dat de lever zelf glucose maakt, uit glycerol dat vrijkomt bij vetafbraak, uit melkzuur en uit aminozuren. De spier slaat die glucose op. Een spier die vooral vet verbrandt, spreekt zijn glycogeen bovendien zuiniger aan. Bij vijf getrainde wielrenners lag het glycogeenverbruik tijdens inspanning na vier weken ketogeen eten ruim vier keer zo laag als ervoor, 0,13 tegen 0,61 mmol per kilo per minuut (Phinney, 1983). De voorraad komt dus terug en gaat ook langer mee.
De hele onderbouwing staat in het artikel Spierglycogeen op keto: eerst leeg en daarna gewoon weer vol.
Onder de 0,5 ben je niet uit ketose
Voedingsketose begint volgens de gangbare grens bij 0,5 mmol/L. Mijn sensor geeft geregeld minder aan. Ben ik dan uit ketose? Nee.
Een meter laat zien wat er op dat moment rondgaat: het verschil tussen wat de lever aanmaakt en wat spieren en hersenen opnemen. Denk aan een bak onder een lopende kraan, met een afvoer onderin. Het waterpeil vertelt niet hoeveel water er doorheen stroomt. Een lichaam dat ketonen makkelijk opneemt en verbrandt, kan een lage stand laten zien terwijl de doorstroming hoog is.
Hoe ver de waarden uiteenlopen, blijkt uit twee studies. In KetoSAge (Cooper, 2023) maten tien slanke, gezonde vrouwen na gemiddeld 3,9 jaar ketose nog steeds 1,9 mmol/L. Negen sportieve mannen die langer dan een jaar ketogeen aten, kwamen in rust uit op 0,80 mmol/L, met een standaardafwijking van 0,53 (Carpenter, 2026). Met zo’n spreiding ligt een deel van de metingen rond of onder de 0,5. Beide groepen aten al lang ketogeen en toch zat er ruim een mmol tussen. Lichaamsbouw, training, eiwit en het tijdstip van meten spelen allemaal mee.
Bruikbaarder dan één meetwaarde is de lijn over weken, gemeten met dezelfde meter op hetzelfde moment van de dag, samen met wat een meter niet ziet: honger tussen de maaltijden, energie in de middag en hoe een lange inspanning verloopt. Meer hierover lees je in Zakken je ketonen na jaren keto?.
Carnivoor als uiterste vorm van FODMAP
Dit misverstand had ik zelf. Alleen vlees, vis, eieren en soms zuivel: ik vond het lang vooral extreem. Tot ik het naast het FODMAP-dieet legde.
FODMAP’s zijn koolhydraten die de dunne darm slecht opneemt. Ze trekken vocht aan, darmbacteriën vergisten ze tot gas, en bij gevoelige mensen geeft dat buikpijn, een opgeblazen gevoel en wisselende ontlasting. Ze zitten in tarwe, ui, knoflook, peulvruchten, veel fruit en in melk. In vlees, vis en eieren zitten ze niet.
Carnivoor is daarmee eigenlijk een extreem FODMAP-dieet. In één keer valt alles weg wat de darm kan prikkelen, en bij darmklachten kan dat goed werken. Het FODMAP-dieet zelf volgt dezelfde logica: weglaten, kijken wat het doet en dan stap voor stap terugbrengen wat de darm verdraagt.
Sindsdien zie ik carnivoor als een hulpmiddel dat je in sommige gevallen heel goed kunt inzetten. Samen met ketodiëtist Lilian Hentzen gaf ik er een webinar over: Carnivoor: hype of handig hulpmiddel? Misschien moet ik zelf eens testen wat het met mijn ketonen doet!
Wat ik nog ga meten: de sauna
Dat één meetwaarde weinig zegt, betekent niet dat ik stop met meten. Finse onderzoekers lieten 63 geoefende saunagangers dertig minuten in de sauna zitten en namen op meerdere momenten bloed af (Laukkanen, 2026). De ketonlichamen stegen, terwijl triglyceriden en VLDL-deeltjes daalden. Dat patroon past bij een lichaam dat meer vet aanspreekt. De gangbare verklaring is dat hitte het lichaam belast zoals stevige inspanning: stresshormonen zetten de vetcellen open en de lever maakt van de vrijgekomen vetzuren ketonen.
Hoeveel de ketonen stegen, staat niet in de publicatie. En hoe het uitpakt bij iemand die al in ketose is, weet ik niet. Met de Sibio op mijn arm ga ik het uitproberen. De achtergrond staat in Sauna en ketonen: wat een halfuur hitte met je stofwisseling doet.
Heb jij zelf vragen over het ketogeen dieet en sport? Kijk eens op de Keto Aanpak!
Bronnen: Phinney SD e.a. J Clin Invest 1980, doi 10.1172/JCI109945. Phinney SD e.a. Metabolism 1983, doi 10.1016/0026-0495(83)90106-3. Volek JS e.a. Metabolism 2016 (FASTER). Cooper ID e.a. Int J Mol Sci 2023, doi 10.3390/ijms242115621. Carpenter M e.a. Nutrients 2026, doi 10.3390/nu18142388. Laukkanen JA e.a. Mayo Clin Proc 2026, doi 10.1016/j.mayocp.2026.11.006. Burke LM. J Physiol 2021.