Eerst even dit opmerkelijke verhaal: een man meldde zich in 2008 bij de dokter met borstvorming en erectieproblemen. Metingen wezen op zeer hoge gehaltes vrouwelijke hormonen zonder medische oorzaak. Wel bekende hij dagelijks 3,5 liter sojamelk te drinken. Toen hij daarmee stopte, verdwenen ook de klachten. Een extreem geval, maar het laat zien dat soja invloed kan hebben op ons hormoonstelsel, mits in bizarre hoeveelheden.
Is soja onschuldig?
En daarmee komen we bij de vraag die steeds terugkeert: hoe gezond of ongezond is soja en sojamelk nu eigenlijk? Is het een onschuldige plantaardige eiwitbron of een verborgen hormoonbom? Het draait allemaal om fyto-oestrogenen: plantaardige stofjes die lijken op ons eigen oestrogeen. Ze kunnen zich binden aan dezelfde receptoren, maar doen dat met een veel zwakker effect. En juist daardoor hebben ze een dubbel gezicht. Bij een lage oestrogeenspiegel, zoals na de overgang, kunnen ze iets extra’s doen. Bij een hoge spiegel werken ze juist remmend. Het verklaart waarom soja soms als ‘vrouwelijk’ wordt gezien en waarom men zich zorgen maakt rond zwangerschap.
Maar hoe groot is die invloed echt? Onderzoekster Yvonne van der Schouw liet honderd vrouwen een jaar lang dagelijks soja-eiwitpoeder gebruiken. Verwachting: betere botten, minder hart- en vaatziekten, scherpere cognitie. De uitkomst? Nauwelijks verschil met de controlegroep en geen duidelijke voor- of nadelen.
Weinig meetbare effecten
Dat beeld komt vaker terug in de wetenschap: aannemelijke theorieën, maar in de praktijk weinig meetbare effecten. Alleen bij extreem hoge doseringen, zoals in dierstudies of bij onze sojamelkman, worden effecten zichtbaar. Voor normale hoeveelheden zijn er geen overtuigende aanwijzingen voor risico’s.
Waarschuwing tegen soja door Franse gezondheidsorganisaties
Toch blijft soja regelmatig in het nieuws. De Franse gezondheidsorganisatie Anses adviseerde in 2024 zelfs om soja uit schoolkantines te weren en zwangere vrouwen te waarschuwen. Niet omdat er nieuwe studies lagen, maar omdat de veiligheidsmarges opnieuw werden aangescherpt. Nederlandse experts, zoals hormoonspecialist Katja Teerds, vinden dat voorbarig: “Er is geen wetenschappelijke onderbouwing dat een normale consumptie schadelijk is.”
Positieve verbanden met soja
En wie verder kijkt, ziet dat miljoenen mensen in Azië dagelijks veel meer soja eten dan wij, zonder dat daar grootschalige problemen zichtbaar zijn. Integendeel: soms worden er positieve verbanden gevonden, zoals minder overgangsklachten of een lager risico op bepaalde kankers. Maar het bewijs daarvoor is verre van sluitend en vaak gebaseerd op associaties.
Wat moet je nu zelf met soja?
Een glas sojamelk, een bakje tofu of een vegaburger kan prima passen in een gezond voedingspatroon. Wie zich zorgen maakt om hormonen hoeft dat niet te doen, zolang de consumptie normaal blijft. Alleen wie in extreme hoeveelheden soja of hooggedoseerde supplementen gebruikt, kan in de gevarenzone terechtkomen. Soja is geen wondermiddel, maar zeker ook geen hormoonbom. Het is vooral een storm in een glas sojamelk. Tenzij je er drieënhalf liter per dag van drinkt.
De (huis)arts is bij uitstek de persoon die met deze aanvullende nascholing vrouwen kan informeren én begeleiden met kennis van zaken, voorlichting en doeltreffende leefstijlinterventies. De 3-daagse nascholing Vrouwen en Hormonen is dan ook een waardevolle module voor artsen en specialisten.
De leefstijlcoach is dé professional die met de intensieve 6-daagse opleiding tot Hormooncoach vrouwen kan informeren en begeleiden met effectieve leefstijlinterventies. Deze specialisatie, geaccrediteerd door de BLCN, richt zich specifiek op leefstijlcoaches die hun kennis willen uitbreiden. Er is een groeiende behoefte aan experts die vrouwen betrouwbare en relevante informatie kunnen geven over de impact van hormonale veranderingen op zowel fysieke als psychische klachten, en hen hierin deskundig kunnen ondersteunen.
