Een meta-analyse van 100 trials vindt effecten op somberheid en angst die lijken op die van praattherapie
In het kort
- Muziek, beeldende kunst, theater, dans en schrijven verminderden bij kinderen en jongeren van 5 tot 24 jaar somberheid (SMD 1,06) en angst (SMD 0,75), en verhoogden welzijn en kwaliteit van leven. De hartslag daalde gemiddeld 4,5 slagen per minuut en de systolische bloeddruk 4 mmHg.
- De onderzoekers concluderen dat de effecten gemiddeld lijken op die van gangbare psychosociale behandelingen, praattherapie inbegrepen. Volgens de auteurs draagt kunst daarnaast bij aan lichamelijke regulatie, zichtbaar in een lagere hartslag en bloeddruk.
- Voor coach en arts: vraag een jongere niet alleen naar klachten, maar ook naar wat hij graag maakt, speelt of doet, en neem dat serieus als onderdeel van het plan.
Psychische klachten bij jongeren worden meestal benaderd via de klacht en via het gesprek. Cognitieve gedragstherapie is de standaard, de wachtlijsten zijn lang. Een meta-analyse in EClinicalMedicine van 15 oktober laat zien dat er een tweede ingang is die even veel oplevert: niet praten over wat er mis is, maar samen iets maken, spelen of uitvoeren.
Honderd trials
Het onderzoek werd geleid door Vicky Karkou van het Research Centre for Arts and Wellbeing van Edge Hill University, met de Jameel Arts & Health Lab van New York University, de University of Manchester en het Europese bureau van de WHO. Het team verzamelde 100 gerandomiseerde studies uit 29 landen, gepubliceerd tussen 2005 en 2025, bij kinderen en jongeren van 5 tot 24 jaar. Muziek was het vaakst onderzocht (58 studies), gevolgd door beeldende kunst en ambacht (19), schrijven en verhalen (8), theater (5), dans (5) en media (4). In 85 studies ging het om jongeren met een kwetsbaarheid, van angst en depressie tot autisme, diabetes of een operatie. Een programma besloeg meestal acht sessies verspreid over zes weken.
Kunstactiviteiten verminderden somberheid (SMD 1,06) en angst (SMD 0,75) en verhoogden welzijn (SMD 0,53) en kwaliteit van leven (SMD 0,54). In de enkele studies met een follow-up van ten minste een maand bleven de effecten op somberheid en angst grotendeels staan. De lichamelijke maten bewogen mee: de hartslag daalde gemiddeld 4,5 slagen per minuut en de systolische bloeddruk 4 mmHg. Kinderen van 9 tot 13 jaar reageerden het sterkst, en actief meedoen gaf een grotere daling van de bloeddruk dan alleen luisteren of kijken.
Het mechanisme: regulatie via het lichaam en betekenis via het maken
De daling van hartslag en bloeddruk wijst op een verschuiving in het autonome zenuwstelsel, van paraatheid naar herstel. Wie zingt, tekent of speelt, ademt anders, richt de aandacht naar buiten en komt in een ritme. Dat dempt de stressrespons zonder dat er over de stress gesproken hoeft te worden.
Daarnaast biedt kunst een route naar emoties die niet via taal loopt. Jongeren die moeite hebben hun gevoel onder woorden te brengen, kunnen het wel vormgeven in klank, beeld of beweging. Wat gemaakt is, kan daarna besproken worden, en dat is een ander gesprek dan een gesprek over een klacht, want het gaat over wat iemand heeft gemaakt en wat dat betekent. Theater en programma’s die meerdere kunstvormen combineerden, gaven de grootste daling van angst.
“Simultaneously engaging sensory, social, and movement-based processes provides a richer and more effective therapeutic pathway than any single modality alone.” (Cheung, Karkou en collega’s, EClinicalMedicine)
De verschuiving naar betekenis
Dit sluit aan bij Positieve Gezondheid zoals die bedoeld is: als gespreksinstrument in de spreekkamer, waarin de jongere zelf bepaalt wat gezondheid en zingeving voor hem betekenen. Wie vraagt wat iemand graag doet en waar hij in opgaat, krijgt vaak een ingang die bij een klachtgericht gesprek buiten beeld blijft. De meta-analyse levert daar de onderbouwing bij: wat betekenis geeft, doet ook iets aan de klacht.
Wat dit betekent voor coach en arts
Vraag een jongere niet alleen hoe het gaat, maar ook wat hij graag maakt, speelt of doet, en wat er is weggevallen. Een koor, een bandje, tekenles of een theatergroep is geen vrijetijdsdetail maar een volwaardig onderdeel van het plan. Welzijn op recept biedt in veel gemeenten een route om jongeren daarnaar te verwijzen.
De onderzoekers maken wel een onderscheid. Een kunstactiviteit met een therapeutisch doel is iets anders dan vaktherapie door een opgeleide beeldend, muziek- of dramatherapeut. Bij ernstige of complexe klachten hoort die laatste in beeld, naast of in plaats van een gewone kunstactiviteit.
Wat nog open ligt
Bijna alle studies hadden enige of grote kans op vertekening. Deelnemers wisten in welke groep ze zaten, de uitkomsten waren meestal zelfgerapporteerd en de verschillen tussen studies waren groot. De zekerheid voor somberheid en angst is daarom zeer laag. Zonder drie studies met extreem grote effecten zakte het effect op somberheid van 1,06 naar 0,58. Er zijn aanwijzingen voor publicatiebias, en directe vergelijkingen met cognitieve gedragstherapie ontbreken. Grotere studies met vaste meetmomenten zijn nodig. Wat er wel ligt, is een consistent patroon over honderd trials, ondersteund door een daling van hartslag en bloeddruk met matige zekerheid.
Bron: Cheung PS, Rhodes S, Bahr E, et al. The effects of the arts and arts therapies on mental health outcomes of children and young people: a systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine, 15 oktober 2026. DOI 10.1016/j.eclinm.2026.104261. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2026.104261
