Het begon met een presentatie over dopamine…
Voor een presentatie aan driehonderd Vlaamse diëtisten mocht ik me onderdompelen in een onderwerp waar ik inmiddels volledig door gegrepen ben, dopamine. Dopamine is een fascinerende sleutel tot motivatie, verlangen en gewoontevorming. Het brengt je ook letterlijk in beweging. Maar leidt ook tot dat hardnekkige gedrag waarvan we soms verzuchten dat we er vanaf willen.
Dopamine gaat niet over geluk
Hoe meer ik erin dook, hoe interessanter het werd. Dopamine blijkt veel minder over geluk te gaan dan we vaak denken. Het gaat over willen, zoeken, verwachten, anticiperen. Over het systeem dat in je brein fluistert: hier zit iets interessants, doe iets, pak het, kijk nog even, neem nog een hap, open nog een scherm. Ineens vielen allerlei puzzelstukjes op hun plek. Ook gewoon thuis aan de keukentafel.
Puberzoon was proefpersoon
Want zoals dat gaat als je een presentatie voorbereidt, moest er natuurlijk een proefpubliek komen. Dus werd mijn zoon opgetrommeld. Een puber van 18, dus per definitie een risicovolle keuze als oefenpubliek. Maar tot mijn verrassing luisterde hij. Echt. Ik vertelde over snelle dopaminepieken en over hoe ons brein zich graag laat verleiden door combinaties van prikkels. Over waarom één ding soms niet meer genoeg voelt. Waarom gewone rust ineens saai kan lijken. Waarom we bij verveling, stress of mentale frictie niet spontaan naar ademhalingsoefeningen grijpen, maar eerder naar iets dat snel verlichting belooft.
Saaie boterham
Halverwege mijn verhaal keek hij me aan met zo’n blik die elke ouder onmiddellijk herkent. Verbazing vermengd met herkenning. “Dus daarom,” zei hij, “heb ik ’s ochtends bij mijn boterham met pindakaas ook altijd een koptelefoon op én een filmpje op YouTube aan?” De saaie boterham alleen is blijkbaar niet genoeg. Er moet geluid bij. Beeld. Afleiding. Nog een laagje prikkel. Niet omdat hij ondankbaar is tegenover pindakaas, maar omdat zijn brein, net als dat van ongeveer iedereen onder de tachtig, erg ontvankelijk is voor méér. Meer input, meer afwisseling, meer beloning per minuut.
Escape naar de koelkast
En toen kwam zijn tweede inzicht: “En daarom loop ik dus ’s avonds naar de koelkast als ik vastloop met mijn huiswerk?” En toen werd het interessant. Want daar zat ineens geen luie puber die ‘gewoon geen discipline heeft’, maar een jongen die begon te snappen dat zijn gedrag niet uit de lucht komt vallen. Vastlopen voelt vervelend. Het brein wil eruit. Even weg van frustratie, inspanning, onzekerheid. En de koelkast is dan geen teken van zwakte, maar een razendsnelle, ingebouwde escape naar verlichting. Even iets doen. Even iets eten. Even een kleine beloning omdat het denken niet lukt.
Het gevolg van een beetje kennisoverdracht
Ik vond het zelf vooral verrassend dat een klein beetje kennisoverdracht leidde tot die aha-erlebnis. Geen grootse bekering, geen plotseling zen-kind dat alleen nog maar wortels eet in stilte. Maar net genoeg bewustwording om een beetje anders te gaan kijken naar zichzelf. Naar zijn gewoonten. Naar zijn eigen automatische piloot. En misschien is dat uiteindelijk wel waar goede kennis toe dient. Niet om als moeder weer eens met een streng vingertje te verklaren dat social media slecht zijn, snacks verdacht en pubers hopeloos. Maar om gedrag begrijpelijk te maken. Om te zien dat achter heel veel ongewenst gedrag vaak gewoon een slim, maar wat overenthousiast brein schuilgaat dat op zoek is naar houvast, afleiding, beloning of rust.
Mazzel
Ik had de mazzel dat ik deze casus nog kon toevoegen aan die presentatie voor driehonderd Vlaamse diëtisten. Uiteraard heb ik er een foto van een andere moeder met puber bij gezocht. Maar aan de zaal te merken was het herkenbaar. En omdat ik enthousiast bleef over dit brede onderwerp is er nu dan ook een echte spin-off. Samen met coachdocent Marjan Hulshof gaan we jou enthousiast maken voor de training Dopamine voor leefstijlcoaches. Waarin we niet alleen jouw dopaminelandschap onder de loep nemen. Maar hoe jij met deze kennis jouw coachees een stapje verder kunt helpen. Voel je de dopamine al om in actie te komen? 🙂
Yneke