Leontien van Moorsel
Op 1 oktober 2003 reed Leontien van Moorsel in Mexico-Stad het werelduurrecord. Die datum had ze niet toevallig gekozen. Ze wilde ongesteld zijn op de dag van haar poging. In de week voor haar menstruatie had ze altijd vermoeide benen, vertelde ze later. Maar zodra die begon, lag haar pijngrens verder weg. Leontien was haar tijd ver vooruit. Twintig jaar later praten rensters en schaatssters inmiddels openlijk over hun cyclus. Maar leg je hun verhalen naast elkaar, dan valt vooral op hoe verschillend ze zijn.
Kim Le Court
Kim Le Court had in de Tour de France Femmes van deze zomer twee lastige dagen. Ze wijt dat aan haar menstruatie. Een dag later won ze een etappe, terwijl ze nog steeds ongesteld was. Ze merkt vaker dat ze juist in die fase goed rijdt en overweegt belangrijke inspanningen er voortaan omheen te plannen. “We bekijken menstruatie vaak op een negatieve manier,” zei ze na afloop. “We moeten er meer over praten en het omarmen.”
Jutta Leerdam
Bij Jutta Leerdam liep het anders. In december 2022 won ze in Calgary de 1000 meter in de wereldbeker, terwijl ze hevig ongesteld was. Direct na de finish zag ze zwarte vlekken en viel ze bijna flauw door het bloedverlies. Ze won dus niet dankzij haar menstruatie, maar ondanks. Hoe je je voelt en wat je presteert, kan op zo’n dag ver uit elkaar liggen.
Demi Vollering
Demi Vollering vertelde begin 2025 over de zevende etappe van de Tour van 2024, een dag na haar val. Haar hormonen versterkten haar emoties, bovenop de druk die ze al voelde. Ze werd die dag derde en noemt het doorkomen ervan een van haar grootste overwinningen van die Tour. Haar verhaal laat zien dat de cyclus niet alleen de wattages beinvloedt maar ook stemming, zelfvertrouwen en hoe je dus met tegenslag omgaat.
Magdeleine Vallières
Magdeleine Vallières van EF Education-Oatley was zes jaar lang niet ongesteld. Dat lijkt handig. Geen gedoe, geen schommelingen. Haar ploeg zag het terecht anders en maakte herstel van haar cyclus tot topprioriteit, met hulp van een voedingswetenschapper. Inmiddels menstrueert ze weer.
Het mechanisme erachter is eenvoudig. Krijgt je lichaam structureel minder energie binnen dan het verbruikt, dan schakelt het eerst de systemen uit die niet direct nodig zijn om te overleven. Voortplanting hoort daarbij. Een wegblijvende menstruatie is dan een teken dat de tank te leeg is, met gevolgen voor botten, herstel en op termijn ook prestaties. Sportartsen noemen dit RED-S, relatief energietekort bij sporters.
Femke Kok
Femke Kok zegt hierover dat veel vrouwen te zwaar trainen en te weinig eten. En dan raakt de hele cyclus van slag. Zij vond na wat zoeken een anticonceptiemiddel dat bij haar past en schommelt naar eigen zeggen niet meer. Ireen Wüst ging juist de andere kant op en stopte met hormonen vanwege de bijwerkingen. Wat de een rust geeft, bezorgt de ander klachten.
Hoe werken ploegen met deze grote verschillen?
Bovenstaande voorbeelden laten grote individuele verschillen zien. Maar ook de ploegen kiezen verschillend. VolkerWessels werkt samen met de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en verzamelt cyclusdata van de rensters. Tijdens de menstruatie gaat de trainingsbelasting omlaag, rond de ovulatie omhoog. SD Worx-Protime past de koerstactiek niet aan op de cyclusfase en beslist per renster samen met de medische staf. EF zet de pil alleen bij uitzondering in, bijvoorbeeld om een kopvrouw te beschermen richting een groot doel.
Deze verschillen laten vooral zien dat kennis van de vrouwelijke gezondheid summier is en de individuele verschillen groot. Gelukkig is onderzoek naar vrouwen en hormonen booming waardoor ook de aanbevelingen voor vrouwelijke sporters zullen verbeteren.
Dat betekent ook dat algemene schema’s die zeggen dat je in de eerste helft van je cyclus hard moet trainen en in de tweede helft rustig aan niet bij iedereen passen. Leontien wist precies hoe haar lichaam reageerde, en kon daarop plannen.
Cyclus in kaart
Een belangrijke tool is dan ook om dat zelf in kaart te brengen. Houd een paar maanden bij op welke dag van je cyclus je zit. Ook steeds meer Apps kunnen je hierbij helpen. Noteer daarnaast hoe je benen voelen, hoe je slaapt, hoeveel honger je hebt en hoe je in je hoofd zit. Na drie of vier cycli zie je vaak al een patroon. Misschien heb je net als Leontien zware benen in de week ervoor. Misschien merk je helemaal niets. Allebei normaal. Blijft je menstruatie weg terwijl je veel fietst, kijk dan eerst of je genoeg eet. Blijft ze daarna nog uit, ga dan langs de huisarts of een sportarts.